Όταν οι “μεγάλοι” μιλούν για την Ελλάδα

 

         &. Γράφει ο Ηλίας Γιαννακόπουλος, Blog "ΙΔΕΟπολις"

 *Από την “Παγίδα του Θουκυδίδη” στην Αθήνα και τη Σπάρτη

      &. Ο Νετανιάχου ξιφουλκεί κατά της επιθετικότητας της Τουρκίας-Ερντογάν, ο ΣΙ επικαλείται για δεύτερη φορά την “Παγίδα του Θουκυδίδη” και ο ΤΡΑΜΠ δηλώνει πως οι σημερινές ΗΠΑ έλκουν την πολιτιστική καταγωγή τους στην αρχαία Αθήνα και Σπάρτη

              Υπάρχουν στιγμές κατά τις οποίες ένας λαός αναγκάζεται να κοιτάξει την ιστορία του μέσα από τα μάτια των άλλων. Κι αυτό ακριβώς συνέβη, με έναν ιδιότυπο τρόπο, αυτές τις ημέρες. Στην παγκόσμια σκηνή, στον ΟΗΕ αλλά και στις παράλληλες διεθνείς συναντήσεις, η Ελλάδα, η Αθήνα, η Σπάρτη και ο Θουκυδίδης βρέθηκαν ξανά στο προσκήνιο.

       Ο Νετανιάχου μίλησε για την Τουρκία και την Ελλάδα, ο Σι επικαλέστηκε για δεύτερη φορά την «Παγίδα του Θουκυδίδη»* και ο Τραμπ αναφέρθηκε στην πολιτιστική κληρονομιά της αρχαίας Αθήνας και της Σπάρτης. 

             Δεν ξέρω αν η ελληνική αντιπροσωπεία στη φετινή Συνέλευση του ΟΗΕ θα πρέπει να αισθάνεται υπερήφανη για την παρουσία της και το έργο της ή θα πρέπει να αισθάνεται άβολα, αφού τις ελληνικές θέσεις, τόσο για το Modus Vivendi των μεγάλων χωρών στη διεθνή σκηνή όσο και για τα άκρως εθνικά θέματα, τις προβάλλουν εμφαντικά ξένοι ηγέτες.

        Σίγουρα η ελληνική αντιπροσωπεία θα ένιωσε περίεργα-χαρμολύπη-με την ομιλία του ισραηλινού πρωθυπουργού κ. Νετανιάχου, ο οποίος, με οξείς χαρακτηρισμούς, περιέγραψε το πρόσωπο του κ. Ερντογάν, αποδομώντας έτσι κάθε προσπάθεια του Τούρκου προέδρου να προβάλει τη χώρα του-και φυσικά τον εαυτό του-ως ανερχόμενη περιφερειακή δύναμη και σταθεροποιητικό-ειρηνικό(;) παράγοντα στη Μέση Ανατολή και την Ανατολική Μεσόγειο.

        Εκείνο, όμως, που προκάλεσε αμηχανία ή και χαρά στην ελληνική αντιπροσωπεία ήταν οι αναφορές-καταγγελίες του κ. Νετανιάχου για την Τουρκία και τη στάση της έναντι της Κύπρου και της Ελλάδας. Αλήθεια, τι παραπάνω θα μπορέσει να πει-καταγγείλει η ελληνική αντιπροσωπεία για την τουρκική επιθετικότητα; Και πόσο πειστικότερες θα μπορέσουν να είναι οι ελληνικές θέσεις-καταγγελίες από αυτές του ισραηλινού πρωθυπουργού;

         Ωστόσο, εκείνο το στοιχείο που κυριάρχησε και προβλήθηκε εμφαντικά ήταν η συνάντηση του Τραμπ με τον Κινέζο πρόεδρο Σι, η οποία πραγματοποιήθηκε στην Ουάσιγκτον, λίγες ημέρες μετά τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ.

         Μπορεί η μικρή Ελλάς να μη χωρά στη σύγκρουση των δύο χωρών-γιγάντων, αλλά σίγουρα βοηθά με την ιστορία της στην κατανόηση των ισορροπιών τους.

         Ο Θουκυδίδης για μία ακόμη φορά και ιδιαίτερα η περίφημη «Παγίδα» του πλανιόταν σαν φάντασμα στον χώρο της συζήτησης-διαλόγου μεταξύ των ηγετών των δύο υπερδυνάμεων.

      Η αναφορά της γνωστής θεωρίας του Άλλισον από τον Κινέζο ηγέτη-για δεύτερη φορά φέτος- -πιστοποιεί με τον πιο εμφανή τρόπο πως η «Παγίδα του Θουκυδίδη» έχει πλέον εισέλθει στο λεξιλόγιο της κινεζικής εξωτερικής πολιτικής και χρησιμοποιείται ως σχήμα για την αποτροπή μιας σύγκρουσης ανάμεσα στις δύο μεγάλες δυνάμεις.

        Ο ίδιος ο Σι είχε επικαλεστεί την «Παγίδα» και στη συνάντησή του με τον Τραμπ στο Πεκίνο τον Μάιο.

         Πιο συγκεκριμένα, ο Κινέζος πρόεδρος, στην εναρκτήρια ομιλία του στη συνάντηση με τον Τραμπ, σύμφωνα με τη Guardian, αναφερόμενος στις σχέσεις των δύο υπερδυνάμεων τόνισε χαρακτηριστικά ότι οι δύο χώρες μπορούν να ξεπεράσουν τη λεγόμενη «Παγίδα του Θουκυδίδη» και να διαμορφώσουν ένα νέο πρότυπο για τις σχέσεις μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων.

        Οι συχνές πλέον αναφορές του Σι στην «Παγίδα του Θουκυδίδη» αναδεικνύουν-επικυρώνουν περίτρανα τη σκέψη του Θουκυδίδη στην επισήμανση της βαθύτερης αιτίας του Πελοποννησιακού Πολέμου-Αθήνα vs Σπάρτη-, που ωστόσο φαίνεται να έχει οικουμενική και διαχρονική ισχύ.

       Ειδικότερα, η θεωρία του Άλισον, στηριζόμενη σε κάποιες επισημάνσεις-διαπιστώσεις του Θουκυδίδη για τα αίτια της σύγκρουσης της αρχαίας Αθήνας με τη Σπάρτη, επισημαίνει πως η άνοδος μιας νέας, ανερχόμενης δύναμης-Κίνα-λαμβάνεται ως απειλή από την κυρίαρχη δύναμη-ΗΠ-.

          Η ίδια η ορολογία «Thucydides Trap» διατυπώθηκε από τον Graham Allison για να περιγράψει τον κίνδυνο πολέμου όταν μια ανερχόμενη δύναμη αμφισβητεί μια κατεστημένη.

          Η εφαρμογή της θεωρίας του Άλλισον στην περίπτωση των διενέξεων Κίνας και ΗΠΑ είναι εμφανής στον βαθμό που ο ακραίος ανταγωνισμός των δύο κρατών είναι ορατός -ιδιαίτερα στον χώρο της οικονομίας και πιο ειδικά στον τομέα της τεχνολογίας και της Α.Ι- και υφίσταται πάντα ο κίνδυνος μήπως αυτός ο ανταγωνισμός προκαλέσει τον φόβο σε μία από τις δύο πλευρές και οδηγήσει σε πολεμική σύρραξη.

       Κι αυτός ο φόβος είναι η «Παγίδα του Θουκυδίδη», που φαίνεται να διαπερνά πλέον και τον λόγο της κινεζικής εξωτερικής πολιτικής. Ο Σι, πάντως, δεν χρησιμοποίησε την έννοια ως προαναγγελία σύγκρουσης, αλλά ως κίνδυνο που, κατά τη δική του διατύπωση, μπορεί να ξεπεραστεί μέσω διαλόγου, επικοινωνίας και συνεργασίας.

         Η Ελλάδα, όμως, μπορεί να αισθάνεται «υπερήφανη» για το ιστορικό της παρελθόν και τον πολιτισμό της, όχι μόνον ως παραγωγός σκέψης-«Παγίδα του Θουκυδίδη»-,αλλά και για πολλά άλλα επιτεύγματά της, αφού στο κρατικό δείπνο που παρέθεσε ο Τραμπ προς τιμήν του Σι η αρχαία Ελλάδα είχε την τιμητική της, μέσα από τις αναφορές του Αμερικανού προέδρου προς την αρχαία Αθήνα και τη Σπάρτη.

       Ειδικότερα, ο Τραμπ, αναφερόμενος στις διαφορετικές ιστορικές παραδόσεις των δύο χωρών, τόνισε χαρακτηριστικά:

        «Για τους Αμερικανούς, κληρονομούμε μια παράδοση πίστης από την Ιερουσαλήμ έως τη Ρώμη, τη δημοκρατία της αρχαίας Αθήνας, τους θριάμβους της Σπάρτης και την ελευθερία που διακηρύχθηκε στη Φιλαδέλφεια πριν από 250 χρόνια».

         Ο κ. Τραμπ μας εξέπληξε με την αναφορά του στην Ελλάδα και την αρχαιότητά της. Άντε να καταλάβουμε την αναφορά στην αρχαία Αθήνα λόγω δημοκρατίας. Αλλά να διακηρύσσει ενώπιον του Σι ότι οι ΗΠΑ κληρονομούν και τους «θριάμβους της Σπάρτης» κάπως μας ξάφνιασε ευχάριστα, όχι μόνον για την αναφορά του στην αρχαιότητα, αλλά και γιατί, έστω έμμεσα, διαφήμισε την Ελλάδα.

        Όλα τα διεθνή μέσα ενημέρωσης προέβαλαν εμφαντικά την αναφορά του στην αρχαία Αθήνα και τη Σπάρτη, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για τη χώρα μας.

         Ας επανέλθουμε στην αναφορά του Τραμπ στην αρχαία Σπάρτη, με τη σημείωση πως η επιλογή της συγκεκριμένης πόλης φυσικά δεν προσδιορίστηκε μόνον από τη γνωστή κινηματογραφική αναπαράσταση των «300» και τη φράση «I am Sparta». Γιατί η Σπάρτη, ως αντίπαλο δέος της Αθήνας, πέραν της στρατιωτικής της ισχύος, δεν πρόσφερε κάτι αντίστοιχο με εκείνο το τεράστιο πνευματικό και πολιτιστικό αποτύπωμα που άφησε η Αθήνα-δημοκρατία, φιλοσοφία, ποίηση, επιστήμες...

         Εκτός εάν ο Τραμπ είναι θαυμαστής του Λεωνίδα των Θερμοπυλών, της πειθαρχίας, της άμετρης υποταγής στους νόμους της πόλης, του λιτού βίου και της λακωνικής έκφρασης... Γιατί πέραν αυτών η αρχαία Σπάρτη δεν κληροδότησε τίποτα άλλο στην ανθρωπότητα.

        Εκτός εάν η συμπάθεια προς τη Σπάρτη σχετίζεται με τη σύγκρουση-πόλεμο με την Αθήνα, στον βαθμό που η συμπεριφορά και των δύο συνθέτει τη γνωστή «Παγίδα του Θουκυδίδη», την τόσο αγαπημένη ως θεωρία στον Κινέζο πρόεδρο.

          Η Ελλάδα, λοιπόν, στη φετινή Συνέλευση του ΟΗΕ και στις παράλληλες συζητήσεις που έλαβαν χώρα μεταξύ των διαφόρων ηγετών του κόσμου είχε την τιμητική της, τόσο εντός της αιθούσης-λόγος Νετανιάχου- όσο και εκτός, στην Ουάσιγκτον, στοn δείπνο του Τραμπ προς τον Κινέζο πρόεδρο Σι.

          Όταν οι άλλοι προβάλλουν-υποστηρίζουν τη χώρα μας τόσο σθεναρά και σε πολλά επίπεδα στη διεθνή σκηνή, τότε αυτό το γεγονός θα πρέπει να μας ευχαριστεί αλλά και να μας προβληματίζει ταυτόχρονα περί του πρακτέου για την υπεράσπιση και προβολή των εθνικών μας δικαίων και δικαιωμάτων.

        Ίσως σε διπλωματικό επίπεδο θα ήταν εθνικά ωφέλιμο και πρέπον να εκφράσουμε την ευαρέσκειά μας τόσο στον κ. Νετανιάχου για τον πύρινο λόγο του κατά της Τουρκίας, με αναφορές στην Ελλάδα, όσο και στον Κινέζο πρόεδρο για τις αναφορές του στη γνωστή «Παγίδα του Θουκυδίδη» -για δεύτερη φορά φέτος.

              Ο Νετανιάχου πράγματι αναφέρθηκε στην Κύπρο και στην Ελλάδα στην ομιλία του, ενώ ο Μητσοτάκης**, από την πλευρά του, μίλησε στην ίδια Γενική Συνέλευση για την Ελλάδα ως «γέφυρα» και «πυλώνα σταθερότητας, συνδεσιμότητας και ειρήνης».

       Όλα τα παραπάνω μας υπενθυμίζουν, επίσης, πως η ισχύς και η διεθνής θέση της Ελλάδας δεν πρέπει να αφήνεται-εδράζεται μόνο στο «ένδοξον» παρελθόν της, αλλά χρειάζονται και την προσαρμογή της στα σύγχρονα τεχνολογικά δεδομένα-Α.Ι...., χτίζοντας ταυτόχρονα και τις αναγκαίες συμμαχίες.

          Η Ελλάδα, μικρή χώρα με μεγάλη ιστορία σε έναν ταραχώδη και ευαίσθητο γεωπολιτικό χώρο, διεκδικεί τον ρόλο του γεφυροποιού και ειρηνοποιού, όπως εξάλλου δήλωσε και ο Έλληνας Πρωθυπουργός:

                             «Είμαστε γεφυροποιοί, όχι ταραχοποιοί».

       Κάποιες σκέψεις για κήρυξη της Ελλάδας από τους διεθνείς οργανισμούς σε χώρα προστατευόμενη και «διατηρητέα»-λόγω της προσφοράς της στον παγκόσμιο πολιτισμό- μπορεί να φαίνονται τιμητικές για τη χώρα μας, αλλά απέχουν πολύ από το να γίνουν πράξη.

         Οι Έλληνες ας καμαρώνουμε για το παρελθόν μας, μετά και τις αναφορές σε αυτό από τους Τραμπ και Σι, αλλά ας μην αφεθούμε μόνο σε αυτό ή, τουλάχιστον, ας το διδάξουμε σωστά στη νέα γενιά, για να μην ρωτάμε κάθε φορά τι είναι πάλι αυτή η «Παγίδα του Θουκυδίδη», αν και όταν κάποιος άλλος ηγέτης την επικαλεσθεί.

       Ίσως, τελικά, το σημαντικότερο μήνυμα αυτών των ημερών να μην είναι ότι κάποιοι ξένοι ηγέτες μίλησαν για την Ελλάδα, την Αθήνα, τη Σπάρτη ή τον Θουκυδίδη. Είναι ότι η ελληνική ιστορία εξακολουθεί, ακόμη και σήμερα, να λειτουργεί ως γλώσσα επικοινωνίας στον κόσμο των μεγάλων δυνάμεων. Αυτό είναι τιμή, αλλά και ευθύνη.

          Ο Θουκυδίδης δεν πρέπει να παραμένει ένα αρχαίο όνομα που ανασύρεται στις διεθνείς συνόδους. Η Αθήνα και η Σπάρτη δεν πρέπει να είναι μόνον τουριστικά σύμβολα. Και η Ελλάδα δεν μπορεί να ζει μόνον από τις δάφνες της. Χρειάζεται γνώση, παιδεία, σύγχρονη ισχύ, τεχνολογία, συμμαχίες και ενεργό παρουσία.    

              Γιατί η ιστορία μάς τιμά περισσότερο όταν εμείς αποδεικνύουμε ότι αξίζουμε τη συνέχειά της.

                                                                 ΣΗΜΕΙΩΣΗ

     1. *Επειδή υπάρχει μία σχετική σύγχυση για την “Παγίδα του Θουκυδίδη” είναι απαραίτητο να διευκρινιστεί πως ο Θουκυδίδης δεν έστησε καμιά παγίδα, ούτε έγραψε-χρησιμοποίησε τον όρο “Παγίδα”. O όρος “Παγίδα του Θουκυδίδη” ανήκει στον αμερικανό καθηγητή Graham Allison που ορμώμενος από την επισήμανση του έλληνα ιστορικού για την πραγματική αιτία του Πελοποννησιακού πολέμου επινόησε τον όρο «Παγίδα».

         Σχετικά ο Θουκυδίδης έγραψε στο Α-23,6 της Ιστορίας  του: «Τὴν μὲν γὰρ ἀληθεστάτην πρόφασιν, ἀφανεστάτην δὲ λόγῳ, τοὺς Ἀθηναίους ἡγοῦμαι μεγάλους γιγνομένους καὶ φόβον παρέχοντας τοῖς Λακεδαιμονίοις ἀναγκάσαι ἐς τὸ πολεμεῖν» (Η πραγματική, βέβαια, αλλά ανομολόγητη αιτία ήταν, καθώς νομίζω, το ότι η μεγάλη ανάπτυξη της Αθήνας φόβισε τους Λακεδαιμόνιους και τους ανάγκασε να πολεμήσουν).

       Ειδικότερα ο Άλλισον υπογράμμισε πως ο φόβος υπήρξε η αιτία του Πελοποννησιακού πολέμου και γι αυτό έμμεσα προειδοποίησε με τη θεωρία τους συμπατριώτες του Αμερικανούς να μην πέσουν κι αυτοί από φόβο στην «Παγίδα» εξαιτίας του ανταγωνισμού με την νέα ανερχόμενη δύναμη την Κίνα.      

    2. «…Η ισχύς μιας χώρας δεν μετριέται μόνο από το μέγεθός της. Μετριέται από την ικανότητά της να χτίζει συμμαχίες, να υπερασπίζεται τις θέσεις της με κανόνες και επιχειρήματα και να συμμετέχει έγκαιρα στις μεγάλες αλλαγές της εποχής. Η Ελλάδα θέλουμε να είναι ακριβώς αυτό: Μία χώρα γεφυροποιός και όχι ταραχοποιός. Μία χώρα παρούσα, αξιόπιστη και χρήσιμη στη διαχείριση των μεγάλων προκλήσεων του αύριο».

       #. Για την "Παγίδα του Θουκυδίδη" διαβάστε το σχετικό άρθρο μου "Η "Παγίδα του Θουκυδίδη"  και η Ρωσία που βρυχάται", σελ.  59 στο βιβλίο μου "Oυκρανικός Πόλεμος", Εκδόσεις Γραφή, Τρίκαλα 2022