Η Ευτυχία και η Ήσυχη ζωή μας…!

       

          &. Γράφει ο Ηλίας Γιαννακόπουλος, Blog "ΙΔΕΟπολις"

 *Μία απρόσμενη συνάντηση του Αισχύλου με τον Αϊνστάιν

          «Μία ήσυχη και σεμνή ζωή φέρνει περισσότερη ευτυχία από την αναζήτηση της επιτυχίας και τη διαρκή αναστάτωση που τη συνοδεύει» (Αϊνστάιν).

           "Να μου λείπουν τα πεδία των μαχών και η δόξα που αιμορραγεί χρυσάφι μολυσμένο από την πλεονεξία. Δεν θέλω να σκλαβώσω ούτε να σκλαβωθώ. Ένα παραθυράκι θέλω στο φτωχικό μου, να μπαίνει ελεύθερα το φως του ήλιου, να φωτίζει ελεύθερες καρδιές" (Αισχύλος).

         Η αξία ενός άρθρου δεν μετριέται πάντοτε από τα likes, ούτε από τον αριθμό των προβολών-αναγνώσεων που κατέγραψε. Ίσως το πραγματικό του αποτύπωμα να βρίσκεται αλλού: Στον προβληματισμό που γέννησε, στη σκέψη που προκάλεσε, στην αναζήτηση που συνέχισε ο αναγνώστης πέρα από τις τελευταίες γραμμές του.

        Γιατί τότε ο αναγνώστης παύει να είναι απλός αποδέκτης και γίνεται συνομιλητής, συμπληρώνοντας τον συγγραφέα με μια νέα ιδέα, μια διαφορετική οπτική, ένα καινούργιο υλικό. Αυτή η γόνιμη συνάντηση γραφής και ανάγνωσης είναι πολλαπλώς ωφέλιμη και για τους δύο: Ο συγγραφέας ανακαλύπτει νέους δρόμους σκέψης και ο αναγνώστης μετατρέπει την ανάγνωση σε προσωπική δημιουργία.

        Το παρόν κείμενο για την ευτυχία γεννήθηκε ακριβώς μέσα από μια τέτοια συνάντηση. Ένας εκλεκτός φίλος και στοχαστής (Άρης Σφέικος), διαβάζοντας το άρθρο μου «Στις μικρές στιγμές κρύβεται η ζωή μας» (Blog “IΔΕΟπολις”), μου εμπιστεύθηκε μια σκέψη του Αϊνστάιν για την αξία της απλής και ήσυχης ζωής. Η δική του αναγνωστική ματιά πρόσθεσε στο δικό μου κείμενο μια καινούργια ψηφίδα και, χωρίς ίσως να το γνωρίζει, άνοιξε έναν δρόμο που οδηγεί από τον Αϊνστάιν στον Αισχύλο. Δύο πρόσωπα διαφορετικών εποχών, που συναντώνται απρόσμενα σε μια κοινή ανθρώπινη αλήθεια:

         Πως η ευτυχία μπορεί να κρύβεται όχι στη δόξα και στο μεγαλείο, αλλά στην απλότητα, στην ησυχία και στις μικρές στιγμές όπου η ζωή αποκαλύπτει το βαθύτερο νόημά της.

                                  Η Γέφυρα Αϊνστάιν – Αισχύλου

           Η σκέψη, λοιπόν, του Αϊνστάιν, που έφτασε σε μένα χάρη στον φίλο και συνοδοιπόρο μου στη σκέψη, συναντά απρόσμενα εκείνη του Αισχύλου. Ο ένας, πληροφορούμενος την απονομή του Νόμπελ, στρέφεται προς την ήσυχη ζωή. Ο άλλος, ο Αισχύλος, έχοντας γνωρίσει τη δόξα του πολέμου στον Μαραθώνα (490 π.χ) και τη Σαλαμίνα (480 π.χ) προτιμά ένα ήσυχο σπίτι. Χωρίς ο Αϊνστάιν να γνωρίζει τη θέση του Αισχύλου, οι δύο τους συνομιλούν νοερά, αποκαλύπτοντας μια διαχρονική αλήθεια: Η ευτυχία δεν κατοικεί στη δόξα, αλλά στην απλότητα.

                                       Η έννοια της ευτυχίας

           Η ευτυχία αντιστέκεται στους εύκολους ορισμούς. Ίσως είναι ευκολότερο να πούμε τι δεν είναι: Δεν είναι πλούτος, δόξα, κοινωνική επιβεβαίωση ή αδιάκοπη κατάκτηση.

        Για τον Αριστοτέλη, η Ευτυχία-ευδαιμονία είναι «ἐνέργεια ψυχῆς κατ’ ἀρετήν», δηλαδή μια ενεργός πραγμάτωση του ανθρώπου σύμφωνα με την αρετή και όχι μια στιγμιαία ευχαρίστηση. Για τον Επίκουρο, αντίθετα, η ευτυχία συνδέεται περισσότερο με την απουσία σωματικού πόνου και ψυχικής ταραχής, με την αταραξία και τη λιτή ζωή.

        Παρά τη διαφορετική τους αφετηρία, οι δύο φιλόσοφοι συναντώνται σε κάτι ουσιώδες: Η ευτυχία δεν είναι εξωτερικό λάφυρο, αλλά εσωτερικός τρόπος ύπαρξης. Δεν κατοικεί στο «περισσότερο», αλλά στο «καλύτερο» και στο «αρκετό».

        Κι όμως, η ανάγκη ενός ορισμού παραμένει, γιατί, όπως μας υπενθυμίζει ο Αντισθένης, «Αρχή σοφίας η των ονομάτων επίσκεψις».

         Ευτυχία, λοιπόν, θα μπορούσαμε να πούμε πως είναι ένα αίσθημα εσωτερικής πληρότητας. Μία πληρότητα που επιτυγχάνεται όταν οι σκέψεις μας, οι λέξεις μας και οι πράξεις μας βρίσκονται σε μία απόλυτη ισορροπία και αρμονία. Όταν το άτομο μπορεί να ισορροπήσει ανάμεσα τις αναγκαιότητες του περιβάλλοντος και στα  προσωπικά “θέλω”.

           Ίσως, λοιπόν, η αναζήτηση της ευτυχίας να αρχίζει όχι από όσα επιθυμούμε να αποκτήσουμε, αλλά από όσα χρειάζεται να απομακρύνουμε: Tον θόρυβο, την υπερβολή, τη ματαιοδοξία, την αδιάκοπη σύγκριση και την αγωνία της επιβεβαίωσης. Η ευτυχία μπορεί να μην είναι ένας τελικός προορισμός ούτε ένα μεγάλο επίτευγμα, αλλά ένας τρόπος να κατοικούμε τη ζωή. Να αναγνωρίζουμε την αξία της απλότητας, της ησυχίας και εκείνων των μικρών στιγμών που, αθόρυβα, μετατρέπουν την ύπαρξη σε ζωή με νόημα.

                         Η κοινή ανθρώπινη αλήθεια

       Η διαδρομή, λοιπόν, από τον Αισχύλο στον Αϊνστάιν δείχνει ότι, παρά τις τεράστιες αλλαγές της ιστορίας, η βαθύτερη ανάγκη του ανθρώπου παραμένει σταθερή: Να ζήσει με ηρεμία, ελευθερία και νόημα. Η αληθινή ευτυχία ίσως αρχίζει όταν ο άνθρωπος παύει να κυνηγά αυτό που εντυπωσιάζει τους άλλους και αρχίζει να εκτιμά εκείνο που γαληνεύει τον ίδιο.

         Ίσως, τελικά, η ευτυχία να είναι περισσότερο μια φιλοσοφία του «αρκετού» παρά μια κατοχή του «περισσότερου». Ο άνθρωπος δυστυχεί συχνά όχι επειδή του λείπουν τα αγαθά, αλλά επειδή οι επιθυμίες του πολλαπλασιάζονται ταχύτερα από τις δυνατότητές του να τις ικανοποιήσει. 

           Η ήσυχη ζωή δεν σημαίνει παραίτηση από τη δημιουργία ούτε άρνηση των ονείρων. Σημαίνει να γνωρίζουμε πότε το «αρκετό» μετατρέπεται σε πληρότητα. Να μπορούμε να απολαμβάνουμε το παρόν χωρίς να το θυσιάζουμε διαρκώς για ένα αβέβαιο αύριο. Γιατί ίσως η αληθινή ελευθερία αρχίζει τη στιγμή που ο άνθρωπος παύει να μετρά τη ζωή του με όσα απέκτησε και αρχίζει να τη μετρά με όσα ουσιαστικά έζησε.