Από τη “Λάμπα” στην “A.I”

          &. Γράφει ο Ηλίας Γιαννακόπουλος, "Blog ΙΔΕΟπολις"

  *Από το ημίφως της λάμπας στο εκτυφλωτικό Φως της Α.Ι.

      &. Δύο εποχές, ένας άνθρωπος και η αέναη αναζήτηση του πνευματικού φωτός

               Έζησα το ημίφως της λάμπας και προλαβαίνω να ζω το εκτυφλωτικό Φως της Α.Ι. Δύο εποχές με διαφορετικά μέσα, διαφορετικές ταχύτητες και διαφορετικές δυνατότητες. Η σύγκρισή τους, όμως, δεν μπορεί να περιοριστεί στη νοσταλγία ή στον τεχνολογικό ενθουσιασμό. Το πραγματικό ερώτημα είναι βαθύτερο:

        Tι κάνει τελικά το «Φως» στον άνθρωπο και, κυρίως, τι κάνει ο ίδιος ο άνθρωπος με αυτό;

         Μπορεί να είναι προνόμιο που έζησα και τις δύο εποχές, γιατί μπορώ να κρίνω από μέσα τον τρόπο με τον οποίο το «Φως» διαμορφώνει την πνευματικότητα των ανθρώπων.

        Δεν χρειάζονται ειδικοί αναλυτές ούτε ιδιαίτερες σπουδές για να δει κάποιος το προφανές. Το εξωτερικό «Φως» (παραδοσιακή λάμπα vs Α.Ι.) πάντα επηρεάζει τη διάθεση και καθορίζει ως έναν βαθμό το τελικό αποτέλεσμα της μελέτης, αλλά έως εκεί...

          Δεν μπορεί, δηλαδή, να κανοναρχήσει τόσο το μέγεθος της πνευματικής τελείωσης ενός ανθρώπου και ιδιαίτερα ενός παιδιού ή εφήβου όσο και το πνευματικό υπόβαθρο μιας κοινωνίας ολόκληρης.

            Οι εξωτερικοί παράγοντες, σύμφωνα και με τα πορίσματα της Ψυχολογίας και της Κοινωνιολογίας, μπορούν να επιταχύνουν ή να επιβραδύνουν την πορεία ενός ανθρώπου, αλλά όχι και να την «σημαδέψουν» στις λεπτομέρειές της.

         Είναι λάθος να πιστεύουμε πως ο άνθρωπος μπορεί να προγραμματιστεί απόλυτα... Κι ευτυχώς...

         Πάντοτε στην ανθρώπινη πορεία προς την αρτίωση (σε όλες τις συνιστώσες της) υπάρχει κι εκείνη η προσωπική-εσωτερική σπίθα που βάζει τις τελευταίες πινελιές στη διαδρομή του ανθρώπου-οδοιπόρου και αναζητητή (στόχοι, επιλογές, σταθμοί, χρόνος...).

           

       Ωστόσο, κανείς δεν αρνείται πως είμαστε «κοινωνιογενείς» (το σύνολο των κοινωνικών μας σχέσεων κατά Μαρξ) ή, για άλλους, προϊόντα των γενετικών μας καταβολών (γονιδίων – «η μοίρα μας είναι τα γονίδια»).

          Ή, ακόμη, σύμφωνα με τη γενετική, που ανέδειξαν οι Watson και Crick, η κληρονομικότητα και τα γονίδια διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση του ανθρώπου, χωρίς όμως να εξαντλούν την πολυπλοκότητά του.

         Δηλαδή, για να επιστρέψουμε στην αρχή του νήματος του προβληματισμού μας, δεν είναι τόσο το ημίφως της παραδοσιακής λάμπας με το λαμπόγυαλο ούτε το εκτυφλωτικό Φως της Α.Ι. που καθόρισαν τη ζωή μας ή θα προδιαγράψουν το μέλλον μας.

          Ας μην αφήσουμε τους νοσταλγούς της παλιάς εποχής να μας επαναφέρουν στη μυσταγωγία του «ημίφωτος» της λάμπας με το πετρέλαιο και το καθαρό λαμπόγυαλο.

        Ας μην επιτρέψουμε, όμως, ούτε στους οπαδούς της Α.Ι. να πανηγυρίζουν άκριτα για τις δυνατότητες του ισχυρού φωτός της. Το ισχυρό Φως πολλές φορές τυφλώνει, αν δεν αλλοιώνει τα χρώματα!!!

        Δεν χρειαζόμαστε ούτε τον ρομαντισμό της λάμπας αλλά ούτε και την αιχμαλωσία άνευ όρων στις δυνατότητες της Α.Ι.

         Όσοι μέμφονται σφοδρά την Α.Ι. κινδυνεύουν να επωάσουν έναν sui generis «νεολουδιτισμό», όπως και οι νοσταλγοί της λάμπας κινδυνεύουν να υποσχεθούν κάτι που ιστορικά έχει χαθεί ως τρόπος ζωής.

        Η κάθε γενιά κρίνεται και αξιολογείται από τον τρόπο με τον οποίο εκμεταλλεύτηκε τα μέσα που της παρείχε η εποχή της (τεχνολογία, θεσμοί, αξίες...) και ανάλογα δημιούργησε ή μεγαλούργησε ή και απέτυχε να κατακτήσει όσα μπορούσε.

         Οι παραπάνω σκέψεις για το ημίφως της παραδοσιακής λάμπας και για το ισχυρό Φως της Α.Ι. γεννήθηκαν από τα ευρήματα της PISA, όπου εμφανίζονται οι Έλληνες μαθητές να υστερούν στην κατανόηση και ερμηνεία ενός κειμένου.

           Ε!!! Δεν ήθελαν και πολλά οι νοσταλγοί της λάμπας να θυμηθούν τα παιδικά τους χρόνια (1950-1969) και να μακαρίζουν το περιβάλλον που έζησαν και μεγαλούργησαν!!!

       «Ξέρεις, εμείς τότε...», φράση που επαναλαμβάνεται μονότονα από ανθρώπους κάποιας ηλικίας...,ενώ οι «σύγχρονοι νέοι τα έχουν όλα και δυσκολεύονται να κατανοήσουν ένα κείμενο...».

           Προσπερνάμε αυτές τις συνήθεις φράσεις και αφορισμούς που διανθίζουν κάθε φορά τη σύγκρουση των δύο γενεών. Πάντοτε οι παλιότεροι με λιγότερα μέσα πετύχαιναν περισσότερα από τη σύγχρονη γενιά που τα έχει όλα!!!

        Κανείς δεν μάς εξήγησε, όμως, την αιτία που κάποια εποχή με τιποτένια μέσα γέννησε και «ανέθρεψε» έναν Ηράκλειτο, έναν Πυθαγόρα κι έναν Αριστοτέλη, που σήμερα οι περισσότεροι νέοι –και όχι μόνον αυτοί– δυσκολεύονται ή αδυνατούν να τους κατανοήσουν, κι ας έχουν στη διάθεσή τους έναν τεράστιο όγκο πληροφοριών που πασχίζει να γίνει  γνώση.

         Οι κατήγοροι της Α.Ι. μάς υπενθυμίζουν πως ο υπέρμετρος όγκος πληροφοριών που αναβλύζει από τις νέες τεχνολογίες, σε ένα χαοτικό και χαώδες περιβάλλον, μάλλον σύγχυση και αμηχανία προκαλεί παρά λειτουργεί ως εργαλείο για την κατανόηση των δεδομένων ή ακόμη και ως πρόπλασμα γνώσης.

         Αν η σύγκριση των εποχών έχει κάποιο νόημα ή μπορεί να μας διδάξει κάτι, είναι πως τα πνευματικά άλματα και οι ξεχωριστές ανθρώπινες μορφές δεν συνιστούν αυθύπαρκτα προϊόντα, αλλά είναι γεννήματα πολλών παραγόντων και είναι λάθος να εστιάζουμε στο ημίφως της λάμπας ή στους φωτεινούς διαδρόμους της Α.Ι.

         Τη λάμπα και την Α.Ι. μπορούμε να τις εξετάσουμε παράλληλα ως σύμβολα εποχών, αλλά σε καμία περίπτωση η εξέταση δεν πρέπει να απολυτοποιήσει τον ρόλο τους στη δημιουργία του κατάλληλου πλαισίου για την πνευματική ανέλιξη του ανθρώπου.

        Ο άνθρωπος είναι ένα καρβουνάκι που σιγοκαίει στη στάχτη. Αν θα γίνει σπίθα-φλόγα-φωτιά ή με τον καιρό θα σβήσει στη στάχτη (κάτι που συμβαίνει στους περισσότερους), εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, που η κατηγοριοποίηση και αξιολόγησή τους προσκρούει σε πολλά και ανυπέρβλητα εμπόδια (μεθοδολογικά και μη).

        Ας μην παρασυρόμαστε, λοιπόν, από εύκολες κρίσεις και ερμηνείες για κάποια φαινόμενα και τις γενικεύουμε ως μεθοδολογικά κλειδιά. Ούτε πάλι βοηθά στην κρίση και ερμηνεία-αιτιολογία τόσο η εξιδανίκευση του παρελθόντος όσο και η καταστροφολογία του παρόντος ή η βιαστική καταγραφή των «εν δυνάμει» δεινών του μέλλοντος.

        Σε όλες τις εποχές υπάρχουν άνθρωποι που έζησαν και δημιούργησαν-μεγαλούργησαν στο ημίφως της λάμπας κι άλλοι, στο δυνατό Φως της τεχνολογίας, έσβησαν πριν γίνουν σπίθα-φλόγα-φωτιά.

          Σε αυτόν τον κόσμο φαίνεται πως τίποτα δεν πρέπει να λογίζεται ως σύμβολο του απόλυτου καλού ή κακού.

        Και όσοι θεωρούν-αποκαλούν την Α.Ι. ως την «ατομική βόμβα» του αιώνα μας, ας θυμηθούν πως η πρώτη ατομική βόμβα, που συνοδεύτηκε από τις καταστροφές στη Χιροσίμα-Ναγκασάκι (1945), θεωρήθηκε ως το μέγιστο επιστημονικό και τεχνολογικό επίτευγμα της εποχής της.

         Εξάλλου, κάθε εποχή έχει τη δική της «ατομική βόμβα» και εναπόκειται στον τρόπο χρήσης της, αν αυτή οδηγήσει σε μια νέα Χιροσίμα ή σε μια ευκαιρία για την ύψωση του ανθρώπου σε ένα άλλο επίπεδο.

        Ίσως, τελικά, το ζητούμενο δεν είναι να αποφασίσουμε ποιο Φως ήταν ή είναι καλύτερο. Η λάμπα και η Α.Ι. είναι απλώς τα φωτεινά σύμβολα δύο εποχών.

         Το κρίσιμο βρίσκεται αλλού: Στο εσωτερικό φως του ανθρώπου, στην ικανότητά του να μετατρέπει την πληροφορία σε γνώση, τη γνώση σε σκέψη και τη σκέψη σε δημιουργία.