Η Μεγάλη Αντίφαση του Ανθρώπου: Ανάμεσα στο Άπειρο και το Πεπερασμένο.

       &. Γράφει ο Ηλίας Γιαννακόπουλος, Blog "ΙΔΕΟπολις"

 *Ο Άνθρωπος: Δέσμιος της Γης αλλά και Ταξιδευτής του Σύμπαντος.

                                           &. Μία Εικόνα Χίλιες Λέξεις

                                                  # Σειρά Β

          Από τότε που ο άνθρωπος απέκτησε συνείδηση της ύπαρξής του, δεν έπαψε να αναμετριέται με το ίδιο θεμελιώδες ερώτημα: Eίναι άραγε ένα πρόσκαιρο, γήινο και φθαρτό ον ή μήπως κρύβει μέσα του μια πνευματική δύναμη που τον ωθεί να υπερβεί τα όρια της φύσης του, χωρίς αυτή η αναζήτηση να συνιστά κατ’ ανάγκην Ύβρη με την αρχαιοελληνική σημασία του όρου;

          Η αγωνία αυτή οξύνθηκε από τα τέσσερα καίρια πλήγματα που δέχθηκε η ανθρώπινη οίηση-ναρκισσισμός: Tην κοπερνίκεια(1) ανατροπή του γεωκεντρικού κόσμου, τη θεωρία  της εξέλιξης του Δαρβίνου(2) «Η καταγωγή των ειδών», σύμφωνα με την οποία ο άνθρωπος δεν πλάστηκε κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωση του Θεού, αλλά είναι προϊόν εξέλιξης και προέρχεται από κατώτερες μορφές ζωής, τη φροϋδική(3) αποκάλυψη της κυριαρχίας του ασυνείδητου και τη συνειδητοποίηση ότι η παρουσία του ανθρώπου εξαρτάται από την εύθραυστη ισορροπία των νόμων του σύμπαντος (ανθρωπική αρχή){4}.

        Μέσα σε αυτό το πεδίο αντιφάσεων και υπαρξιακών αναζητήσεων, οι τρεις εικόνες που ακολουθούν-και ιδιαίτερα οι εικόνες 2 και 3 που αλίευσα στο διαδίκτυο- επιχειρούν να εικονοποιήσουν τον αιώνιο διχασμό του ανθρώπου ανάμεσα στη γη και τον ουρανό, στην περατότητα και την υπέρβαση, στην ταπεινότητα και τη διαρκή αναζήτηση του απείρου.

          Στις υπαρξιακές αυτές, λοιπόν, αναζητήσεις επιχειρούν να απαντήσουν οι εικόνες 2 και 3 που αλίευσα στο διαδίκτυο, ενώ η εικόνα 1 λειτουργεί ως η αφετηρία της ίδιας διαχρονικής αναζήτησης, αναδεικνύοντας τις βαθιές αντιφάσεις που συγκροτούν την ανθρώπινη ύπαρξη.

                Η σύνθεση των εικόνων  που αλιεύτηκαν από τα διαδίκτυο (η σύνθεση δική μου για τις ανάγκες του άρθρου μου) χαρακτηρίζεται από έναν πολύ ισχυρό κοινό άξονα που ενώνει τις τρεις εικόνες: Θέμα αυτής της σύνθεσης ο άνθρωπος που στοχάζεται (φωτό1) πάνω στην αντίφαση της ύπαρξής του, αφού ως ον κινείται ανάμεσα στο άπειρο και στο πεπερασμένο(φωτό 2&3).

          Ειδικότερα η εικόνα 2 υπενθυμίζει τα όρια, τη φθορά και τη μοίρα του ανθρώπου. Η  εικόνα 3 εκφράζει την υπέρβαση, τη δίψα για το άγνωστο και την αναζήτηση του νοήματος.

          Μαζί αυτές οι δύο εικόνες (2&3) συνθέτουν το διαχρονικό ανθρώπινο δράμα που προκαλεί και τον έντονο προβληματισμό του ανθρώπου( εικόνα 1).

          Εικόνα 1^η: Ο άνθρωπος ως αναζητητής της ουσίας της ύπαρξης.

         Από τη στιγμή που απέκτησε συνείδηση του εαυτού του, ο άνθρωπος δεν αρκέστηκε στο να ζει, αλλά επιχείρησε να κατανοήσει  “γιατί ζει” . Η μορφή του Στοχαστή στην πρώτη εικόνα συμπυκνώνει αυτή τη διαχρονική αγωνία: Tην αέναη αναζήτηση της βαθύτερης ουσίας της ύπαρξης και του σκοπού που υπηρετεί μέσα στο αχανές, χρονικά και χωρικά, Σύμπαν. Αναρωτιέται αν αποτελεί απλώς ένα ασήμαντο γρανάζι της μεγάλης Μηχανής της θεϊκής δημιουργίας ή το μοναδικό ον που μπορεί να στοχάζεται την ίδια του την ύπαρξη, να αναζητά το νόημά της και να οραματίζεται μια δημιουργική παρέμβαση στη μοίρα του.

        Εικόνα 2^η: Η περατότητα ως αναπόδραστη μοίρα του ανθρώπου.

            Η δεύτερη εικόνα αποδίδει με έντονο συμβολισμό τη γήινη διάσταση του ανθρώπου και την αναπόφευκτη περατότητα της ύπαρξής του. Το πρόσωπο που μοιάζει να αναδύεται από τη γη φέρει μια έκφραση σιωπηλής μελαγχολίας, σαν να συνειδητοποιεί ότι κάθε ανθρώπινη ζωή είναι δεμένη με τον χρόνο, τη φθορά και το τέλος. Η καταγωγή του ανθρώπου από τη φύση και η τελική επιστροφή του σε αυτήν υπενθυμίζουν τα όρια της βιολογικής του υπόστασης. Η επίγνωση της θνητότητας δεν τον οδηγεί μόνο στη λύπη, αλλά γίνεται και η αφετηρία των μεγάλων υπαρξιακών του ερωτημάτων.

     Εικόνα 3^η: Η πνευματική υπέρβαση και η δίψα για το άπειρο .

             Απέναντι στη γήινη περατότητα προβάλλει η τρίτη εικόνα, όπου ο άνθρωπος στρέφει το βλέμμα προς τον έναστρο ουρανό, εκφράζοντας την ακατάβλητη επιθυμία του να υπερβεί τα όριά του. Δεν αρκείται σε ό,τι είναι, αλλά επιδιώκει να κατανοήσει το άπειρο, να προσεγγίσει το αιώνιο και, γιατί όχι, να μετασχηματίσει-προσαρμόσει τους συμπαντικούς νόμους που διέπουν την ύπαρξή του προς μια ευτυχέστερη ζωή. Σε αυτήν ακριβώς τη διττή φύση του -ανάμεσα στη γη και στον ουρανό, στο εφήμερο και στο αιώνιο-βρίσκεται η μοναδικότητα του ανθρώπου, του μόνου όντος που μπορεί να ερευνά όχι μόνο το Σύμπαν αλλά και τον ίδιο του τον Εαυτό.                  

         Τελικά, ο άνθρωπος παραμένει ένα ον βαθιά διχασμένο, αλλά ταυτόχρονα θαυμαστά ενιαίο. Ζει ανάμεσα σε δύο αντίρροπες δυνάμεις: Aπό τη μία αναγνωρίζει τη γήινη καταγωγή του, την περατότητα και τη θνητότητά του, και από την άλλη αρνείται να υποταχθεί σε αυτές, στρέφοντας αδιάκοπα το βλέμμα προς το άπειρο, την αιωνιότητα και την υπέρβαση.

       Αυτή η διαρκής αντίφαση δεν αποτελεί αδυναμία, αλλά τον πυρήνα της ανθρώπινης ουσίας. Είναι η δημιουργική ένταση που γεννά τον πολιτισμό, την επιστήμη, τη φιλοσοφία, την τέχνη και τη θρησκεία.

          Ίσως, λοιπόν, η αληθινή ουσία του ανθρώπου να βρίσκεται σε αυτήν ακριβώς τη διαλεκτική συνύπαρξη των αντιθέτων, στην «παλίντονο αρμονία» του Ηράκλειτου, όπου οι αντίθετες δυνάμεις δεν αλληλοαναιρούνται αλλά συνθέτουν μια βαθύτερη ενότητα, χαρίζοντας στην ανθρώπινη ύπαρξη το μεγαλείο, το δράμα και τη μοναδικότητά της.

       Δεν γνωρίζω αν η λεγόμενη ανθρωπική αρχή συνιστά ακόμη μία έκφραση του αθεράπευτου ανθρωποκεντρικού εγωισμού μας ή αν πράγματι φωτίζει μια βαθύτερη αλήθεια για το Σύμπαν. Σύμφωνα με αυτήν, «το σύμπαν δημιουργήθηκε και ρυθμίστηκε με τέτοια ακρίβεια, ώστε να καταστεί δυνατή η ύπαρξη ζωής και συνείδησης στη Γη· αν δεν ήταν έτσι, δεν θα υπήρχαμε για να το παρατηρούμε».

          Ωστόσο, ο άνθρωπος για πολλούς αιώνες ακόμη θα εξακολουθεί να αναζητά μια πειστική απάντηση για την αιτία και τον σκοπό της αντιφατικής του φύσης. Ίσως η αριστοτελική “Tελολογία”, με την ιδέα ότι κάθε ον τείνει προς το τέλος και την ολοκλήρωσή του, να προσφέρει ένα ακόμη γόνιμο ερμηνευτικό κλειδί.

           Ίσως, τελικά, η πιο ουσιαστική απάντηση να κρύβεται στην ίδια την ετυμολογία της λέξης άνθρωπος: ἄνω + θρώσκω, αυτός που στρέφει το βλέμμα προς τα άνω, που αναζητεί αδιάκοπα το υπερβατικό και το αληθινό. Εκεί βρίσκεται η διαρκής αντίφασή του αλλά και το μεγαλείο του. Ζει πάνω στη γη, όμως η σκέψη του υπερβαίνει τα όριά της, αναζητώντας το νόημα, τον σκοπό και την αλήθεια της ίδιας του της ύπαρξης.

     Θα βρει την απάντηση–ή αν και όταν τη βρει- θα έχει την τύχη του Οιδίποδα;