Η σκάλα της ζωής: Ανάμεσα στο Φως και το Σκοτάδι

                           

           *Γράφει ο Ηλίας Γιαννακόπουλος, Blog "ΙΔΕΟπολις"

                              &. Μία Εικόνα , Χίλιες Λέξεις

        Υπάρχουν αμέτρητα ερεθίσματα που μπορούν να παρακινήσουν κάποιον να αποτυπώσει σε λέξεις όσα βλέπει, βιώνει, αισθάνεται ή όσα κεντρίζουν τη σκέψη και τη φαντασία του.

         Η ίδια η πραγματικότητα, με τις συνεχείς μεταβολές και τις αντιφάσεις της, αποτελεί μια ανεξάντλητη πηγή έμπνευσης. Η επικαιρότητα, με τα μεγάλα και τα μικρά γεγονότα που διαμορφώνουν την καθημερινότητά μας, προσφέρει αδιάκοπα αφορμές για προβληματισμό, κριτική και δημιουργική έκφραση.

         Παράλληλα, το διαδίκτυο, ένας απέραντος ωκεανός πληροφοριών, ιδεών, εικόνων και απόψεων, προκαλεί τον καθένα να δοκιμάσει τις δυνάμεις του στο δύσκολο ταξίδι της γραφής, αναζητώντας εκείνα τα στοιχεία που αξίζει να αναδειχθούν.

      Δεν είναι μόνο τα πολιτικά γεγονότα, οι πόλεμοι, οι κοινωνικές συγκρούσεις, οι οικονομικές αναταράξεις ή οι τραγικές ειδήσεις, όπως οι γυναικοκτονίες που δυστυχώς τείνουν να προσλάβουν χαρακτηριστικά κοινωνικής μάστιγας, που διεκδικούν την προσοχή μας. Εξίσου έντονη είναι η παρουσία των αμέτρητων απόψεων, σχολίων και αναλύσεων που κατακλύζουν τον δημόσιο διάλογο, αλλά και των φωτογραφιών και εικόνων που καθημερινά δημοσιεύονται στο Facebook, στο Instagram, σε ιστολόγια και σε κάθε λογής μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

                 Εκείνο όμως που έχει ιδιαίτερη σημασία δεν είναι τόσο η πληθώρα των ερεθισμάτων όσο η επιλογή τους. Σε ποιο γεγονός, σε ποια εικόνα ή σε ποια ιδέα θα σταθεί κανείς; Ποιο στοιχείο θα τον αγγίξει αρκετά ώστε να γίνει αφορμή για σκέψη και γραφή;

       Η απάντηση δεν είναι ίδια για όλους. Καθορίζεται από τις εμπειρίες, τις ευαισθησίες, τις αξίες, τις γνώσεις, τα βιώματα και, κυρίως, από τη γενικότερη βιοθεωρία του κάθε ανθρώπου. Ο καθένας βλέπει διαφορετικά τον ίδιο κόσμο, γιατί τον παρατηρεί μέσα από το δικό του πρίσμα, κουβαλώντας τη μοναδική διαδρομή της ζωής του.

       Ίσως γι' αυτό, χωρίς να μπορώ πάντοτε να εξηγήσω λογικά την αιτία, η δική μου προσοχή εστιάζεται συχνά σε φωτογραφίες και εικόνες που δεν περιορίζονται μόνο στην αισθητική τους αξία, αλλά μοιάζουν να κρύβουν έναν συμβολισμό, ένα υπαινικτικό μήνυμα ή μια βαθύτερη αλήθεια.

         Είναι  εκείνες οι εικόνες που δεν εξαντλούνται με μια πρώτη ματιά, αλλά καλούν τον θεατή να σταθεί απέναντί τους, να συνομιλήσει μαζί τους και να αναζητήσει όσα δεν φαίνονται άμεσα. Κάθε τέτοια εικόνα λειτουργεί σαν ένας σιωπηλός αφηγητής, που αφήνει τον καθένα να συμπληρώσει με τις δικές του σκέψεις το νόημά της.

        Με αυτά τα δεδομένα, το «πρώτο κινούν» του παρόντος άρθρου δεν ήταν κάποιο πολιτικό γεγονός ούτε μια είδηση της επικαιρότητας, αλλά η αρχική εικόνα, έργο αγνώστου δημιουργού.

          Μια εικόνα που, με την πρώτη ματιά, μοιάζει απλή, όμως όσο περισσότερο την παρατηρεί κανείς τόσο περισσότερο αποκαλύπτει συμβολισμούς για την ανθρώπινη ύπαρξη.

            Μια σκάλα που δεν οδηγεί μόνο προς τα πάνω ή προς τα κάτω, αλλά συμβολίζει την ίδια τη ζωή, την αέναη πορεία του ανθρώπου ανάμεσα στο φως και το σκοτάδι, στη γνώση και την άγνοια, στην ελπίδα και την αβεβαιότητα, στην αρχή και στο τέλος.

          Μια πορεία που, όσο κι αν τη μοιραζόμαστε με άλλους, στο βάθος της παραμένει βαθιά προσωπική και μοναχική.

        Ας έρθουμε, όμως, τώρα στον συμβολισμό της εικόνας που κέντρισε την προσοχή μου και προκάλεσε το ενδιαφέρον μου.Αρχή φόρμαΤέλος φόρμας

           Ο συμβολισμός του είναι ιδιαίτερα εύγλωττος, όπως αυτός διακρίνεται στα επί μέρους επίπεδα της εικόνας: Η διχοτομημένη σφαίρα, το σκοτεινό και το φωτεινό ημισφαίριο, η μοναχική μορφή, η σκάλα και το δέντρο συνθέτουν ιδανικά το φιλοσοφικό μήνυμα της εικόνας.                           

                                                           Ειδικότερα:

           Συνολικά, ο πίνακας μοιάζει να διατυπώνει μια βαθιά υπαρξιακή ιδέα: Ο άνθρωπος βαδίζει μόνος πάνω στη γέφυρα της ζωής, ανάμεσα στο σκοτάδι και το φως, κουβαλώντας το παρελθόν του και αναζητώντας το άγνωστο μέλλον. Είναι μια εικαστική αλληγορία για το διαρκές ταξίδι της αυτογνωσίας και της ελπίδας.

                                    Θα μπορούσαμε  να πούμε πως:

     «Η ζωή είναι μια αδιάκοπη πορεία από το σκοτάδι προς το φως, όπου κάθε βήμα είναι ταυτόχρονα δοκιμασία και αποκάλυψη».

          Μία πιο αναλυτική περιγραφή-ανάγνωση της εικόνας θα μπορούσε να συμπεριλάβει και τις παρακάτω σκέψεις-προεκτάσεις.

       1. Η σκάλα της ζωής: Μία πορεία ανάμεσα στο Φως και το Σκοτάδι

         Η ζωή μοιάζει με μια ατελείωτη σκάλα. Κάθε σκαλοπάτι είναι μια εμπειρία, μία επιλογή, μια νίκη ή μία ήττα. Ο άνθρωπος ανεβαίνει χωρίς να γνωρίζει τι τον περιμένει στο επόμενο βήμα. Πίσω του αφήνει το παρελθόν, μπροστά του ανοίγεται το άγνωστο. Η πορεία του εκτυλίσσεται διαρκώς ανάμεσα στο Φως και το Σκοτάδι, στην ελπίδα και στην αγωνία, στη γνώση και στην αβεβαιότητα.

      2. Το Φως και το Σκοτάδι ως δύο όψεις της ανθρώπινης ύπαρξης

        Το σκοτεινό τμήμα της εικόνας συμβολίζει τον φόβο, τη μοναξιά, τις δοκιμασίες και τις εσωτερικές συγκρούσεις. Το φωτεινό αποτυπώνει την ελπίδα, τη δημιουργία, την αγάπη και την αναγέννηση. Κανένας άνθρωπος δεν ζει αποκλειστικά στο ένα ή στο άλλο. Η ανθρώπινη ύπαρξη διαμορφώνεται από τη διαρκή εναλλαγή αυτών των δύο καταστάσεων, που δίνουν νόημα και βάθος στη ζωή.

                                              3. Ο μοναχικός οδοιπόρος

        Η ανθρώπινη μορφή στο τέλος της σκάλας δεν εκπροσωπεί έναν συγκεκριμένο άνθρωπο, αλλά εκπροσωπεί όλους μας. Παρότι ζούμε μέσα σε κοινωνίες, οικογένειες και συλλογικότητες, τις πιο κρίσιμες αποφάσεις τις παίρνουμε μόνοι μας. Η γέννηση, η ευθύνη των επιλογών, η αναζήτηση της αλήθειας και, τελικά, ο θάνατος αποτελούν προσωπικούς σταθμούς μιας βαθιά μοναχικής  και προσωπικής διαδρομής.

                                                 4. Το δέντρο της ζωής

            Το μοναχικό δέντρο υπενθυμίζει ότι ακόμη και στις πιο δύσκολες συνθήκες η ζωή συνεχίζει να ανθίζει. Οι ρίζες του είναι οι μνήμες, οι αξίες και οι παραδόσεις μας· ο κορμός είναι ο χαρακτήρας μας και τα κλαδιά τα όνειρα που εξακολουθούν να αναζητούν τον ουρανό. Χωρίς βαθιές ρίζες, η πορεία του ανθρώπου γίνεται εύκολα ευάλωτη στους ανέμους της εποχής.

                                                        5. Το Νερό

        Το νερό που απλώνεται μπροστά από τη σκάλα λειτουργεί ως ένα από τα πιο ισχυρά σύμβολα της ζωής. Είναι η αέναη ροή του χρόνου, το πέρασμα από το γνωστό στο άγνωστο, αλλά και ο καθρέφτης της ανθρώπινης ψυχής. Άλλοτε γαλήνιο και άλλοτε ταραγμένο, υπενθυμίζει ότι η πορεία του ανθρώπου δεν είναι ποτέ ευθύγραμμη.

                 Ίσως τελικά η ζωή να μην είναι ο προορισμός αλλά η ίδια η ανάβαση. Η αξία της δεν βρίσκεται στην κατάκτηση της κορυφής, αλλά στον τρόπο με τον οποίο ανεβαίνουμε κάθε σκαλοπάτι.