“Ελπίδα για τη Δημοκρατία”: Δι΄ ημάς εγεννήθη κόμμα νέον…

            *Γράφει ο Ηλίας Γιαννακόπουλος, Blog "ΙΔΕΟπολις"

   "Δι ημάς εγεννήθη κόμμα νέον, η «Ελπίδα για τη Δημοκρατία»". Ίσως θα ήταν μία έξυπνη και πολύ πρωτότυπη ιδέα να είχε ξεκινήσει κάπως έτσι την ομιλία-παρουσίαση-ανακοίνωση του κόμματός της η κ. Μαρία Καρυστιανού.                               

 

           Η Πολιτική, άλλωστε, ποτέ δεν υπήρξε ένας χώρος αποκλειστικά προγραμμάτων, αριθμών και ψυχρών διακηρύξεων. Είναι και πεδίο συμβόλων, εντυπώσεων, λεκτικών ευρημάτων και επικοινωνιακών αιφνιδιασμών.

         Η κ. Μαρία Καρυστιανού διαθέτει ήδη ένα ισχυρό συμβολικό κεφάλαιο, το οποίο γεννήθηκε μέσα από τη συλλογική οδύνη, την κοινωνική αγανάκτηση και την απαίτηση για δικαιοσύνη.

          Το ερώτημα, όμως, παραμένει ανοιχτό και βαθιά πολιτικό: Μπορεί ένα φορτισμένο ηθικό πρόσωπο να μετασχηματισθεί σε συνεκτικό πολιτικό φορέα με ιδεολογική σαφήνεια, οργανωτική επάρκεια και ανθεκτικότητα στον χρόνο;

        Κάποιοι άλλοι μεταθέτουν την κριτική τους για το νεοπαγές κόμμα «Ελπίδα για τη Δημοκρατία» σε ένα άλλο επίπεδο, αυτό της φυσικής επιστήμης για να ερμηνεύσουν την αναγκαιότητά του. Κι αυτό το επίπεδο δεν είναι άλλο παρά η «θεωρία του κενού» στη φύση.

          Δηλαδή, ποιο “κενό” καλύπτει σε βασικούς τομείς  και τι νέο προτείνει σε: Ιδεολογία και Πολιτική ( Θεσμική Ηθική και κοινωνική συνοχή);    

         Η θεωρία ότι «η φύση απεχθάνεται το κενό»  διατυπώθηκε ήδη από τον Αριστοτέλη και εκφράζει την αντίληψη πως στη φύση δεν μπορούν να υπάρξουν πραγματικά κενά.

             Σήμερα η έννοια χρησιμοποιείται μεταφορικά στην κοινωνία και την πολιτική: Όταν δημιουργείται ένα ηθικό, ιδεολογικό ή κοινωνικό κενό, εμφανίζονται νέες δυνάμεις, ιδέες ή πρόσωπα που επιχειρούν να το καλύψουν, εκφράζοντας ανάγκες και προσδοκίες της κοινωνίας.

        H ίδρυση του νέου κόμματος από την κ.  Καρυστιανού μπορεί να ερμηνευθεί με βάση την παραπάνω θεωρία.       

            Όταν οι πολίτες, δηλαδή, νιώθουν πως απουσιάζει η δικαιοσύνη, η εμπιστοσύνη, η ηθική και η κοινωνική εκπροσώπηση, τότε γεννιέται η ανάγκη ενός νέου πολιτικού λόγου. Το «κενό» δεν είναι μόνο πολιτικό, αλλά είναι βαθιά κοινωνικό, γιατί αφορά την ανάγκη των πολιτών να πιστέψουν ξανά στους θεσμούς και στη δημοκρατία.

                                                              Ιδεολογία

            Το ιδεολογικό κενό που επιχειρεί να καλύψει ένας τέτοιος πολιτικός σχηματισμός σχετίζεται με την απομάκρυνση της πολιτικής από τον άνθρωπο και την ηθική της ευθύνης. Τα παραδοσιακά κόμματα συχνά εγκλωβίζονται σε στείρες ιδεολογικές αντιπαραθέσεις, αφήνοντας στο περιθώριο την καθημερινή αγωνία του πολίτη.

            Πολιτική (Θεσμική Ηθική και Κοινωνική Συνοχή)

       Το σημαντικότερο ίσως κενό που επιχειρεί να καλύψει αφορά τη θεσμική ηθική και την κοινωνική συνοχή. Μετά από κρίσεις, σκάνδαλα και τραγωδίες, πολλοί πολίτες αισθάνονται πως οι θεσμοί λειτουργούν χωρίς πραγματική λογοδοσία.

       Ένα κόμμα μακροημερεύει-ευδοκιμεί όταν κομίζει ένα νέο πολιτικό ήθος, μία διαφορετική αντίληψη εξουσίας και ένα ολοκληρωμένο όραμα για την κοινωνία.

           Όπως η μεταπολίτευση γέννησε τη Νέα Δημοκρατία και το ΠΑΣΟΚ, και όπως η οικονομική κρίση απογείωσε τον ΣΥΡΙΖΑ, έτσι και σήμερα η κρίση αξιοπιστίας των θεσμών δημιουργεί χώρο για πολιτικές κινήσεις με αντισυστημικό και ηθικό χαρακτήρα.

       Τα “πολιτικά περίστροφα” ας σιγήσουν, όμως, για λίγο και ας αρκεστούν οι πολιτικοί αντίπαλοι του νέου κόμματος στα πολιτικά επιχειρήματα.

        Γιατί στην πολιτική δεν αρκούν μόνο οι καλές προθέσεις των πολιτικών, αλλά χρειάζονται και ρεαλιστικές προτάσεις, όπως βέβαια και όραμα για έναν νέο βηματισμό της χώρας.

 

            «Δι’ ημάς εγεννήθη κόμμα νέον…». Η Ιστορία διδάσκει πως η πολιτική δεν εξαντλείται ούτε στη διαχείριση του πένθους ούτε στη δύναμη των συμβόλων, όσο ισχυρά κι αν είναι αυτά. Ο Μιτεράν υπενθύμιζε πως η πολιτική είναι και διαχείριση συμβόλων, όμως η πραγματική ηγεσία κρίνεται στη στιγμή που ο πολιτικός οφείλει να πει «όχι» στον λαό, όταν το εθνικά αναγκαίο συγκρούεται με το ευχάριστο.

         Αυτό ακριβώς απέδιδε και ο Θουκυδίδης για τον Περικλή: «ἦγε τὸν δῆμον καὶ οὐκ ἤγετο ὑπ’ αὐτοῦ». Εκεί θα δοκιμαστεί και το εγχείρημα Καρυστιανού:  Όχι στις καταγγελίες και στη συγκινησιακή φόρτιση, αλλά στις απαντήσεις για οικονομία, άμυνα, εθνικά θέματα, υπογεννητικότητα και φυγή των νέων στο εξωτερικό. Γιατί άλλο η ηθική δικαίωση κι άλλο η διακυβέρνηση μιας χώρας με κόστος, ευθύνη και όραμα.Τέλος φόρμας

       Η  πολιτική είναι η σκληρή τέχνη του εφικτού και η καθημερινή διαχείριση των απαιτήσεων ενός λαού που αρέσκεται στις κολακείες περί «σοφού λαού» και εύκολων λύσεων.

        Το πείραμα Καρυστιανού θα δοκιμαστεί όταν χρειαστεί να απαντήσει για τα δώρα Χριστουγέννων και Πάσχα, για τις αμυντικές δαπάνες, τα 12 ναυτικά μίλια, τη «Γαλάζια Πατρίδα», την πανεπιστημιακή αστυνομία, την υπογεννητικότητα και τη φυγή των νέων στο εξωτερικό.

      Ίσως- ίσως ακόμη το πείραμα θα κριθεί όταν στην πρώτη  συμμετοχή της κ. Καρυστιανού στη συνάντηση των ευρωπαίων ηγετών θα αναγκαστεί να εναντιωθεί ή να ψηφίσει μέτρα και αποφάσεις εναντίον της Ρωσίας. Και τότε θα είναι η στιγμή που θα επιβεβαιωθούν ή θα διαψευστούν οι  “κακές γλώσσες” περί φιλορωσικής απόκλισης…  

        Το μέλλον έχει πολλές εκπλήξεις και δεν θα πλήξουμε με τις γνωστές πολιτικές κοινοτοπίες.

         Και ίσως μάθουμε αν το «εγεννήθην δι΄ ημάς» και ειδικά το «Ημάς/Υμάς» πρέπει να γραφεί με –η- ή με –υ-. Έχει κι αυτό τη σημασία του. Η γλώσσα μερικές φορές κρύβει αλλά και αποκαλύπτει…

            «…Ελπίδα, γιατί χωρίς την ελπίδα οι κοινωνίες πεθαίνουν. Και δημοκρατία γιατί χωρίς τη δημοκρατία οι άνθρωποι ασφυκτιούν. Αυτό είναι που μας ώθησε στη δημιουργία αυτού του κινήματος και αυτός είναι ο βασικός πυλώνας γύρω από τον οποίο θα πορευτούμε. Ο άνθρωπος, τα δικαιώματά του, το καλό του και το δημόσιο συμφέρον» (δήλωση της κ. Καρυστιανού  μετά την ομιλία της όπου ανακοίνωση την ίδρυση του κόμματός της).

            Μέλλει να δούμε αν το κόμμα Καρυστιανού και το εκκολαπτόμενο του Τσίπρα θα αναδιατάξουν το πολιτικό σύστημα και τις ρωγμές που θα επιφέρουν στο κομματικό μας οικοδόμημα.  

          Η πολιτική, άλλωστε, δεν κινείται ποτέ σε κενό αέρος. Τρέφεται από κοινωνικές απογοητεύσεις, θεσμικές φθορές και από τη διάχυτη αίσθηση πως τα παραδοσιακά κόμματα αδυνατούν να εκφράσουν νέες αγωνίες και αιτήματα. Το εγχείρημα της Καρυστιανού αντλεί δύναμη από ένα ηθικό και συναισθηματικό φορτίο που γεννήθηκε μέσα από τη σύγκρουση με το πολιτικό κατεστημένο, ενώ η πιθανή επιστροφή του Τσίπρα επιχειρεί να επανασυσπειρώσει έναν κατακερματισμένο κεντροαριστερό χώρο.

        Ωστόσο, η εκλογική επιβίωση και η πολιτική επιρροή δεν εξαρτώνται μόνο από τη συγκυριακή δυσαρέσκεια ούτε από τη δυναμική των συμβόλων. Απαιτούν συνεκτικό πολιτικό αφήγημα, οργανωτική συγκρότηση, στελέχη με επάρκεια και κυρίως την ικανότητα να μετατρέπουν την οργή της κοινωνίας σε ρεαλιστική πρόταση διακυβέρνησης.

          Εν τω μεταξύ η ΝΔ παρακολουθεί προς το παρόν με σχετική ψυχραιμία τις διεργασίες, το ΠΑΣΟΚ αγωνιά μήπως συμπιεστεί πολιτικά, ο ΣΥΡΙΖΑ μοιάζει να αυτοδιαλύεται μέσα στις αντιφάσεις του, ενώ ο ευρύτερος κεντροδεξιός και κεντροαριστερός χώρος βιώνει υπαρξιακές ανασφάλειες, καθώς ένα νέο κύμα πολιτικής ρευστότητας απειλεί να ανατρέψει παγιωμένες ισορροπίες και κομματικές βεβαιότητες».

                                               Σχόλια Αναγνωστών

       1. Από το ηθικό κύρος στη διακυβέρνηση υπάρχει τεράστια απόσταση
Η κοινωνική δικαίωση και η ηθική αποδοχή δεν αρκούν για να κυβερνηθεί μία χώρα.
Άλλο η καταγγελία των παθογενειών και άλλο η διαχείριση:
οικονομίας,
εξωτερικής πολιτικής,
άμυνας,
μεταναστευτικού,
ενεργειακής κρίσης.
Μπορεί να τεθεί το ερώτημα:
«Ποιο είναι το κυβερνητικό σχέδιο πέρα από τη διαμαρτυρία;»
         2. Κόμμα διαμαρτυρίας ή συνεκτικός πολιτικός φορέας;
Το άρθρο σωστά αναφέρει πως πολλά κόμματα γεννήθηκαν από κοινωνική οργή. Όμως τα περισσότερα απέτυχαν όταν:
έπρεπε να αποκτήσουν ιδεολογική ταυτότητα,
ενιαία γραμμή,
στελέχη,
πρόγραμμα.
Άρα:
«Η “Ελπίδα για τη Δημοκρατία” είναι πολιτικό σχέδιο ή συσπείρωση αγανάκτησης;»
           3. Ο κίνδυνος της “ηθικής υπεροχής”
Ένα κόμμα που θεμελιώνεται πάνω στην έννοια της ηθικής εύκολα διολισθαίνει σε λογική:
«εμείς οι καθαροί»,
«οι άλλοι όλοι διεφθαρμένοι».
Αυτό δημιουργεί:
πόλωση,
διχασμό,
αντιθεσμική κουλτούρα.
Η δημοκρατία όμως χρειάζεται:
θεσμούς,
συμβιβασμούς,
συναινέσεις, όχι μόνο ηθική αγανάκτηση.
           4. Η πολιτική δεν μπορεί να λειτουργεί μόνο με συναίσθημα
Το πένθος και η κοινωνική οδύνη κινητοποιούν, αλλά δεν παράγουν αυτόματα πολιτική στρατηγική.
Εδώ μπορεί να αναδειχθεί η αντίφαση:
«Πώς ένα κίνημα που γεννήθηκε από μια τραγωδία θα αποφύγει να εγκλωβιστεί πολιτικά στη διαρκή συναισθηματική φόρτιση;»
         5. Απουσία σαφούς ιδεολογικού στίγματος
Το άρθρο μιλά για:
δημοκρατία,
δικαιοσύνη,
άνθρωπο,
δημόσιο συμφέρον.
Όμως αυτά είναι γενικές αξίες που επικαλούνται σχεδόν όλα τα κόμματα.
Η αποδόμηση εδώ είναι:
«Πού ακριβώς τοποθετείται πολιτικά;
Κεντροαριστερά; Πατριωτικός λαϊκισμός; Αντισυστημικός χώρος;
Ποιες είναι οι θέσεις του για φορολογία, ΕΕ, ΝΑΤΟ, ιδιωτική οικονομία;»
             6. Κίνδυνος προσωποπαγούς κόμματος
Το κόμμα φαίνεται να ταυτίζεται σχεδόν αποκλειστικά με το πρόσωπο της Καρυστιανού.
Αυτό γεννά προβλήματα:
έλλειψη εσωτερικής δημοκρατίας,
αδυναμία διαδοχής,
προσωπολατρία,
πολιτική αστάθεια.
Μπορεί να ειπωθεί:
«Όταν το πρόσωπο φθείρεται, φθείρεται και ολόκληρο το πολιτικό οικοδόμημα.»
               7. Η “αντισυστημικότητα” έχει ιστορικά όρια
Η ελληνική κοινωνία έχει ξαναζήσει κύματα αντισυστημικής πολιτικής:
αγανάκτηση,
εύκολες υποσχέσεις,
ηθική καταγγελία του “παλιού”.
Πολλά από αυτά:
ενσωματώθηκαν,
κατέρρευσαν,
ή έγιναν μέρος του ίδιου συστήματος που κατήγγειλαν.
Εδώ μπορεί να γίνει σύνδεση με την εμπειρία του Αλέξη Τσίπρα και του ΣΥΡΙΖΑ.
            8. Η διεθνής πολιτική απαιτεί σαφείς θέσεις
Το άρθρο αγγίζει το θέμα της Ρωσίας και των ευρωπαϊκών αποφάσεων.
Εδώ η αποδόμηση μπορεί να γίνει με ερωτήματα:
Σχέση με ΕΕ;
Κυρώσεις στη Ρωσία;
Ελληνοτουρκικά;
Εξοπλιστικά;
Αμερικανικές βάσεις;
Διότι:
«Η ηθική ρητορική δοκιμάζεται όταν έρχονται διλήμματα κόστους και ευθύνης.»
               9. Η κοινωνική οργή δεν είναι μόνιμο πολιτικό καύσιμο
Η οργή κινητοποιεί πρόσκαιρα.
Η διάρκεια όμως απαιτεί:
οργανωμένη βάση,
πολιτική πρόταση,
κοινωνικές συμμαχίες,
διοικητική επάρκεια.
Αλλιώς υπάρχει ο κίνδυνος:
«να μετατραπεί σε πυροτέχνημα συγκυρίας».
          10. Δημοκρατία χωρίς θεσμική εμπιστοσύνη γίνεται εύκολα λαϊκισμός
Αν η βασική αφήγηση είναι ότι:
όλοι οι θεσμοί είναι διεφθαρμένοι,
η δικαιοσύνη δεν λειτουργεί,
το πολιτικό σύστημα είναι συνολικά σάπιο,
τότε ενισχύεται η απαξίωση της ίδιας της δημοκρατίας.
Άρα μπορεί να τεθεί το δίλημμα:
«Θέλει μεταρρύθμιση των θεσμών ή συνολική απονομιμοποίησή τους;»
Η πιο αποτελεσματική αποδόμηση δεν είναι η προσωπική επίθεση, αλλά η μεταφορά της συζήτησης:
από το συναίσθημα στο πρόγραμμα,
από το σύμβολο στη διακυβέρνηση,
από την καταγγελία στις εφαρμόσιμες λύσεις (Ν. Τσιαβαλιάρης)