To ΙΡΑΝ και η ΕΛΛΑΔΑ: Οι Πέρσες και οι Έλληνες.

       &. Γράφει ο Ηλίας Γιαννακόπουλος, Blog "ΙΔΕΟπολις"

     *Μία περιήγηση στις “μικρές στιγμές” των ιστορικών σχέσεων και αλληλεπιδράσεων Περσίας (ΙΡΑΝ) και Ελλάδας.

         Κι ενώ οι βομβαρδισμοί συνεχίζονται όχι μόνον στο Ιράν αλλά και σε άλλες χώρες (διάχυση πολέμου το λένε κάποιοι) οι εμπόλεμες χώρες πανηγυρίζουν για τις επιτυχίες τους επί του αντιπάλου.   
         ΗΠΑ και Ισραήλ θριαμβολογούν για τα στρατιωτικά πλήγματα που επέφεραν στις στρατιωτικές δομές του ΙΡΑΝ και φυσικά για τον θάνατο του   Χαμενεΐ. Από την άλλη πλευρά το ΙΡΑΝ φαίνεται πως αντέχει και μεταφέρει τον πόλεμο στις γειτονικές αραβικές χώρες με ό,τι αυτό συνεπάγεται για τη γενίκευση του πολέμου.

           Τις παράπλευρες συνέπειες τις γνώρισε και η Κύπρος εντείνοντας την ανησυχία όχι μόνον των Κυπρίων αλλά και των Ελλήνων. Ήδη στη χώρα μας διατυπώνονται όλο και πιο ηχηρά οι ενστάσεις κάποιων πολιτικών κομμάτων (και όχι μόνον ) για την στενή πρόσδεση της χώρας μας στα πολεμικά σχέδια των ΗΠΑ και Ισραήλ.

           Όλα τα παραπάνω μας προτρέπουν να γυρίσουμε πίσω στα αρχαία χρόνια που η Ελλάδα βρισκόταν σε αντιμαχία με τους Πέρσες για κάποιους αιώνες (5ος- 4ος  αιών π.χ ).

         Φυσικά η μνήμη μας δεν κράτησε μόνον τις νίκες μας στον Μαραθώνα και στη Σαλαμίνα ή την ηρωική στάση (ηθική νίκη) του Λεωνίδα στις Θερμοπύλες. Συντηρεί ακόμη και τις επιτυχίες του Μ.  Αλεξάνδρου εναντίον του κράτους των Περσών.

        Οι σχέσεις Περσίας–Ελλάδας στην αρχαιότητα υπήρξαν πολυκύμαντες: Aπό τη σύγκρουση και την εισβολή μέχρι τη διπλωματία, τις συμμαχίες και την πολιτισμική αλληλεπίδραση.

           Στις σελίδες του Ηροδότου δεν καταγράφεται απλώς μια σύγκρουση στρατών. Αποτυπώνεται μια σύγκρουση πολιτικών πολιτισμών. Η σχέση Ελλάδας–Περσίας γίνεται σκηνή όπου δοκιμάζονται οι έννοιες της εξουσίας, της υπακοής και της ελευθερίας.

                  Ο Ηρόδοτος, πατέρας της Ιστορίας, δεν παρουσιάζει την Περσία απλώς ως τον αντίπαλο της Ελλάδας, αλλά ως μια συγκροτημένη δύναμη με παιδεία, νόμους και αξίες: «Ἱππεύειν καὶ τοξεύειν καὶ ἀληθέα λέγειν».

           H τριπλή αυτή αγωγή συνοψίζει το ήθος ενός λαού που οικοδόμησε μια από τις πρώτες παγκόσμιες αυτοκρατορίες. Η Περσία του Ηροδότου δεν είναι μόνο στρατός. Eίναι σύστημα, είναι πολιτισμός,   είναι μέτρο σύγκρισης.

         Ο Ηρόδοτος, αφού απαριθμεί λαούς από όλη την Ασία, καταλήγει στον αριθμό των στρατιωτών του Ξέρξη που στράφηκε εναντίον της Ελλάδας.

       «Τὸ δὲ πᾶν πλῆθος τοῦ πεζοῦ ἦν ἑκατὸν καὶ ἑπτὰ μυριάδες καὶ δισχίλιαι.»(= 1.700.000 πεζοί, κατά τον υπολογισμό του)

          Και λίγο παρακάτω, μαζί με το ναυτικό και τα βοηθητικά σώματα, ανεβάζει τον αριθμό σε πάνω από πέντε εκατομμύρια ανθρώπους.

          Είτε οι αριθμοί είναι υπερβολικοί είτε όχι, το μήνυμα είναι σαφές: Η Περσία παρουσιάζεται ως αχανής, υπερπληθής, πολυεθνική αυτοκρατορία, μια δύναμη που μοιάζει σχεδόν κοσμική.

          Ο Ηρόδοτος δεν περιγράφει απλώς έναν στρατό, περιγράφει μια πλημμυρίδα λαών. Από την Ινδία έως την Αίγυπτο, από τη Βαβυλώνα έως τη Θράκη, η περσική δύναμη εκτείνεται σαν γεωγραφική μοίρα. Οι αριθμοί του – πραγματικοί ή συμβολικοί– δεν μετρούν απλώς ανθρώπους· μετρούν την ιδέα της παγκόσμιας κυριαρχίας.

         Ίσως, όμως, πιο ενδιαφέρουσες στιγμές-γεγονότα είναι και κάποια άλλα που μάς βοηθούν να γνωρίσουμε καλύτερα τους Πέρσες στην μακροχρόνια ιστορική τους πορεία, όταν βρέθηκαν απέναντι στην Ελλάδα.

        Τέτοια γεγονότα-επεισόδια είναι και τα παρακάτω, που αισθητοποιούν περίτρανα πως Ιστορία δεν είναι μόνο οι λαμπρές Νίκες ή οι καταστροφικές Ήττες, αλλά και κάποια μικρά ιστορικά συμβάντα και ανθρώπινες στιγμές (ανθρώπινου μεγαλείου ή ανθρώπινης αδυναμίας) που συνθέτουν την πορεία και τις σχέσεις των λαών διαχρονικά.

          Γιατί τελικά η αληθινή Ιστορία κρύβεται στις μικρές στιγμές…

                                         1. Πολεμικά Γεγονότα

          «Αλίμονο, Μαρδόνιε, με ποιους άντρες μάς έφερες να πολεμήσουμε που δεν αγωνίζονται για χρήματα αλλά για την αρετή!» («Παπαί, Μαρδόνιε, κοίους επ’ άνδρας ήγαγες μαχησομένους ημέας, οι ου περί χρημάτων τον αγώνα ποιεύνται, αλλά περί αρετής!»). 

                                α. Η Ιωνική Επανάσταση (499–493 π.Χ.)

                                    «Δέσποτα μέμνησο των Αθηναίων»

             Οι ελληνικές πόλεις της Μικράς Ασίας, με κέντρο τη Μίλητος, επαναστάτησαν κατά της περσικής κυριαρχίας του Δαρείος Α΄. Η Αθήνα και η Ερέτρια έστειλαν βοήθεια. Η καταστολή της εξέγερσης αποτέλεσε την απαρχή των Περσικών Πολέμων.

                                 β. Η Μάχη του Μαραθώνα (490 π.Χ.)

        «Ελλήνων προμαχούντες  Αθηναίοι Μαραθώνι χρυσοφόρων Μήδων εστόρεσαν δύναμιν».

         Ο στρατός του Δαρείου Α΄ αποβιβάστηκε στον Μαραθώνα. Οι Αθηναίοι, με αρχηγό τον Μιλτιάδη, πέτυχαν αποφασιστική νίκη, αποτρέποντας την πρώτη περσική εισβολή στην ηπειρωτική Ελλάδα.

                            γ. Οι Θερμοπύλες και η Σαλαμίνα (480 π.Χ.)

      “Ω ξειν’, αγγέλλειν Λακεδαιμονίοις ότι τήδε κείμεθα τοις κείνων ρήμασι πειθόμενοι”.

                Ο Ξέρξης Α΄ εισέβαλε με τεράστια στρατιά. Στις Θερμοπύλες, ο Λεωνίδας Α΄ και οι Σπαρτιάτες αντιστάθηκαν ηρωικά. Στη διήγηση για τις Θερμοπύλες, ο Ηρόδοτος μεταφέρει τον διάλογο: “Ἐπεὶ ἔφασαν οἱ Πέρσαι ὡς τοσαῦτα εἴη τὰ βέλεα ὥστε τὸν ἥλιον ἀποκρύψειν, ὁ δὲ Διηνέκης εἶπε· «Ἄριστα· ἐν σκιῇ ἄρα μαχεόμεθα.» (Ἱστορίαι, Ζ΄ 226).

 

          Στη ναυμαχία της Σαλαμίνας, ο ελληνικός στόλος υπό τον Θεμιστοκλή κατέστρεψε τον περσικό στόλο.

      «Ίτε, παῖδες Ἑλλήνων, ἐλευθεροῦτε πατρίδ’,  ἐλευθεροῦτε δὲ παῖδας, γυναῖκας θεῶν τε πατρῴων ἕδη, θήκας τε προγόνων· νῦν ὑπὲρ πάντων ἀγών».

                             δ. Η Μάχη των Πλαταιών (479 π.Χ.)

      Στις Πλαταιές, οι Έλληνες νίκησαν τα περσικά στρατεύματα του Μαρδόνιου, τερματίζοντας ουσιαστικά την περσική απειλή.

                               ε. Ο Κίμων στην Κύπρο (450 π.Χ.)

              Ο Κίμων, γιος του Μιλτιάδη, ηγήθηκε αθηναϊκής εκστρατείας στην Κύπρος εναντίον των Περσών: Πολιορκεί το Κίτιον, πεθαίνει εκεί (κατά τον Θουκυδίδη από ασθένεια). Ο στόλος όμως νικά τους Πέρσες στη ναυμαχία της Σαλαμίνας της Κύπρου.

          Η Κύπρος γίνεται έτσι σύνορο κόσμων: Eλληνικού και Περσικού.

                          στ. Η Κάθοδος των Μυρίων (401 π.Χ.)

          Ο Κύρος ο Νεότερος προσέλαβε Έλληνες μισθοφόρους για να διεκδικήσει τον θρόνο από τον αδελφό του, Αρταξέρξη Β΄. Μετά τον θάνατο του Κύρου, οι «Μύριοι» διέσχισαν εχθρικά εδάφη για να επιστρέψουν στην Ελλάδα-γεγονός που αφηγείται ο Ξενοφών στην «Κύρου Ανάβαση».                   

                   ζ. Η Εκστρατεία του Μεγάλου Αλεξάνδρου (334–323 π.Χ.)

             Ο Αλέξανδρος ο Μέγας ανέτρεψε οριστικά την περσική αυτοκρατορία του Δαρείου Γ΄, με νίκες στον Γρανικό, στην Ισσό και στα Γαυγάμηλα. Η κατάλυση της περσικής αυτοκρατορίας σήμανε μια νέα εποχή ελληνιστικού πολιτισμού στην Ανατολή.

            Μετά τη μάχη στην Ισσό, ο Αλέξανδρος αιχμαλωτίζει τη μητέρα και την οικογένεια του Δαρείου. Δεν τις προσβάλλει — αντίθετα τις τιμά βασιλικά.

       Εδώ η σχέση Ελλάδας–Περσίας αλλάζει χαρακτήρα: Από σύγκρουση → σε κατάκτηση. Από «εκδίκηση» → σε συγχώνευση.

        Ο Αλέξανδρος υιοθετεί περσικά έθιμα, ενδύματα, ακόμη και την προσκύνηση (προσκύνησις), προκαλώντας αντιδράσεις στους Μακεδόνες.

   Δεν καταστρέφει απλώς την αυτοκρατορία - τη μετασχηματίζει.

                        η. Η Ανταλκίδειος Ειρήνη (386 π.Χ.)

                   Μετά τον Πελοποννησιακό Πόλεμο, η Περσία παρενέβη στα ελληνικά πράγματα. Η λεγόμενη «Βασίλειος Ειρήνη», που προωθήθηκε από τον Σπαρτιάτη Ανταλκίδα, αναγνώριζε την περσική κυριαρχία στις ελληνικές πόλεις της Μικράς Ασίας, δείχνοντας τη διπλωματική ισχύ της Περσίας.

                                        2. Το «δάκρυ» του Ξέρξη

             Ο Ξέρξης Α΄, πριν την εκστρατεία του 480 π.Χ., παρατηρώντας το απέραντο στράτευμά του, λέγεται (κατά τον Ηρόδοτος) ότι δάκρυσε.  Όταν τον ρώτησαν γιατί, απάντησε πως σε εκατό χρόνια κανείς από αυτούς δεν θα ζει.  

       “Ως δε ώρα πάντα μεν τον Έλλήσποντον υπό των νεών αποκεκρυμμένον, πάσας δε τάς ακτάς και τα Αβυδηνών πεδία επίπλεα ανθρώπων, ενθαύτα ο Ξέρξης εωυτόν εμακάρισε, μετά δε τούτω εδάκρυσε” ([7.45.1] Και καθώς αντίκριζε τον Ελλήσποντο να ᾽χει σκεπαστεί εντελώς από τα καράβια και τις ακρογιαλιές και τις πεδιάδες των Αβυδηνών ως πέρα για  πέρα κατάμεστες από ανθρώπους, τότε ο Ξέρξης μακάρισε τον εαυτό του, ύστερα όμως απ᾽ αυτό δάκρυσε).

          Σκηνή βαθιά υπαρξιακή: Ο κοσμοκράτορας αντιλαμβάνεται τη φθαρτότητα. Η δύναμη συναντά τη θνητότητα.    

                            3. Η μαστίγωση της θάλασσας

                Όταν καταιγίδα κατέστρεψε τις γέφυρες που είχε κατασκευάσει στον Ελλήσποντο, ο Ξέρξης διέταξε να μαστιγωθεί η θάλασσα και να ριχθούν αλυσίδες στα νερά. Πράξη συμβολική: Η φύση «τιμωρείται γιατί αντιστάθηκε στη βασιλική βούληση.

            Στην ελληνική αφήγηση, το περιστατικό λειτουργεί ως Ύβρις.
Ο βασιλιάς επιχειρεί να επιβληθεί όχι μόνο σε ανθρώπους αλλά και στα στοιχεία.

                         4. Ο Διάλογος Δημάρατου και Ξέρξη

      Όταν ο Ξέρξης ετοιμαζόταν να εισβάλει στην Ελλάδα, ρώτησε τον Δημάρατο:

          «Μπορούν οι Έλληνες να αντισταθούν σε τόσο μεγάλο στρατό»;

       Ο Δημάρατος απάντησε περίπου ως εξής (σε σύνοψη του ηροδότειου νοήματος, Ζ, 104):

        «δεσπότην δὲ οὐδένα ἔχουσι, ἀλλὰ νόμον· τούτῳ δὲ φοβέονται μᾶλλον ἢ οἱ σοὶ σέ.» ( Δεν έχουν αφέντη κανέναν, αλλά τον νόμο· και αυτόν φοβούνται περισσότερο απ’ ό,τι οι δικοί σου φοβούνται εσένα.). Ο διάλογος συμπυκνώνει τη σύγκρουση δύο κόσμων:

         Η σκηνή είναι σημαντική γιατί δεν πρόκειται για στρατιωτική περιγραφή αλλά για πολιτική φιλοσοφία σε μορφή διαλόγου. Η Ελλάδα παρουσιάζεται ως κόσμος όπου: Η υπακοή δεν είναι δουλικότητα, είναι εσωτερικευμένος κανόνας. Ενώ η Περσία ως κόσμος όπου: η τάξη εξαρτάται από το πρόσωπο του ηγεμόνα.

            5. Οι Σπαρτιάτες στην αυλή του Πέρση βασιλιά

         Το περιστατικό που αναφέρετε βρίσκεται στο Ζ΄ βιβλίο των Ἱστοριῶν του Ηρόδοτος (7.134–136) και αφορά τους Σπαρτιάτες πρέσβεις Σπερθία και Βούλη, οι οποίοι πήγαν στα Σούσα για να προσφέρουν «γῆν καὶ ὕδωρ» ως εξιλέωση για τη θανάτωση των κηρύκων του Ξέρξη στη Σπάρτη.

       Όταν οδηγήθηκαν μπροστά στον βασιλιά, τους ζητήθηκε να προσκυνήσουν (προσκύνησις), δηλαδή να πέσουν κατά γης. Η απάντησή τους:

«οὐ γὰρ νόμος ἐστὶ ἡμῖν ἀνθρώπῳ προσκυνέειν» (Δεν είναι νόμος σε εμάς να προσκυνούμε άνθρωπο.)

                  Η σκηνή είναι συγκλονιστική: Γιατί η περσική αυλή απαιτεί τελετουργική υποταγή και οι Σπαρτιάτες αντιπαραθέτουν τον νόμο της πόλης τους.

       «…ὡς ἐσήχθησαν ἐς τὴν βασιλέος ὄψιν, προσετάχθη σφι ὑπὸ τῶν ἐπιτρόπων προσκυνεῖν τὸν βασιλέα· οἱ δὲ οὐκ ἔφασαν ποιήσειν ταῦτα· οὔτε γὰρ νόμος εἴη σφι ἄνθρωπον προσκυνεῖν οὔτε ἥκοιεν ἐπὶ τοῦτο. καὶ ταῦτα μὲν ἔλεγον· ὁ δὲ βασιλεὺς μεγαλοφρόνως ἐποιήσατο καὶ οὐκ ἔφη ἀποκτείνειν ἄνδρας τοιούτους» (Σε ορισμένες εκδόσεις συνεχίζεται με διευκρίνιση ότι ούτε Ἕλληνες εἰώθασι προσκυνεῖν ἄνθρωπον.)

        Η «προσκύνησις» δεν είναι απλώς εθιμοτυπική πράξη. Στον Ηρόδοτο λειτουργεί ως συμβολικός δείκτης της αντίθεσης ανάμεσα στο περσικό δεσποτικό σύστημα, όπου ο βασιλέας τιμάται με λατρευτικού τύπου υποταγή και στο σπαρτιατικό (ευρύτερα ελληνικό) ήθος, όπου «οὔτε νόμος εἴη ἄνθρωπον προσκυνεῖν».

           Η σκηνή της άρνησης των Σπαρτιατών πρέσβεων μπροστά στον Ξέρξη Α΄ δεν είναι ένα απλό επεισόδιο διπλωματικής αβρότητας. Είναι μία ιδεολογική σύγκρουση δύο κόσμων. Η απαίτηση της προσκύνησης εκφράζει το περσικό αυλικό ήθος, όπου η εξουσία θεοποιείται και η υποταγή τελετουργικά επιβεβαιώνεται. Οι «επίτροποι» λειτουργούν ως φορείς μιας πολιτικής κουλτούρας που θεωρεί αυτονόητη την απόλυτη κάμψη του ανθρώπου ενώπιον του μονάρχη. Αντίθετα, η λακωνική απάντηση «οὔτε γὰρ νόμος εἴη σφι ἄνθρωπον προσκυνεῖν» συμπυκνώνει μια κοσμοαντίληψη ελευθερίας: Ο νόμος– και όχι το πρόσωπο– είναι το υπέρτατο μέτρο. Οι Σπαρτιάτες δεν αρνούνται από αλαζονεία, αλλά από πίστη σε μια πολιτειακή αρχή που δεν επιτρέπει την ιεροποίηση της ανθρώπινης εξουσίας. Έτσι, ο Ηρόδοτος μετατρέπει τη χειρονομία της μη προσκύνησης σε σύμβολο αντίστασης απέναντι σε κάθε δεσποτική υπεροψία και σε κάθε αυλικό «δουλικό πνεύμα» που ταυτίζει τον σεβασμό με την ταπείνωση.

                                              6. «Μήδισαν»

           Το ρήμα μηδίζω σημαίνει: «τάσσομαι με τους Μήδους», δηλαδή με την Περσία. Στον Ηρόδοτο η λέξη χρησιμοποιείται για ελληνικές πόλεις που υποτάχθηκαν ή συνεργάστηκαν με τον Ξέρξης Α΄.

              Χαρακτηριστικά παραδείγματα: Η Θήβα κατηγορήθηκε ότι «εμήδισε». Πολλές θεσσαλικές πόλεις επίσης.

          Η λέξη δεν είναι απλώς πολιτική-είναι ηθική κατηγορία.
Σήμαινε εγκατάλειψη της «ελευθερίας» και προσχώρηση στην αυτοκρατορική εξουσία.

          Στην ελληνική πολιτική γλώσσα, «μήδισαν» ισοδυναμούσε με προδοσία.

                                                        7. Σατράπης

          Ο όρος σατράπης (από το παλαιοπερσικό khshathrapāvan) σήμαινε τον διοικητή μιας επαρχίας της αυτοκρατορίας.

       Μεταφορικά, η λέξη «σατράπης» έχει αποκοπεί από την αρχική της ιστορική σημασία (διοικητής επαρχίας της Αχαιμενιδική Αυτοκρατορία) και δηλώνει: Κάποιον που ασκεί εξουσία αυθαίρετα, λειτουργεί ως «αντιπρόσωπος» ανώτερης δύναμης, καταπιέζει όσους βρίσκονται υπό την αρμοδιότητά του.

       Σε αντίθεση με τον αρχαίο σατράπη (που ήταν θεσμικός διοικητής), η μεταφορική χρήση είναι αρνητική. Υποδηλώνει: αυταρχισμό, αυθαιρεσία, έλλειψη λογοδοσίας

     Έτσι, όταν λέμε σήμερα «φέρεται σαν σατράπης», δεν εννοούμε απλώς ότι διοικεί - αλλά ότι διοικεί δεσποτικά.

                        8. Η Περσία στην ποίηση του Καβάφη

           Στην ποίηση του Κωνσταντίνος Καβάφη το «περσικό» στοιχείο δεν λειτουργεί ιστοριογραφικά αλλά αλληγορικά. Η Περσία, οι αυλές, οι σατράπες και οι βασιλείς δεν είναι απλώς πρόσωπα του παρελθόντος· είναι σκηνικό όπου ο ποιητής εξετάζει την ψυχολογία της εξουσίας και την ειρωνεία της Ιστορίας..

                   «Υπεροψίαν και μέθην θα είχεν ο Δαρείος»

               Στο ποίημα «Δαρείος» το όνομα «Δαρείος» γίνεται σύμβολο: Της αυλικής κολακείας, της πολιτικής αστάθειας, της ειρωνείας της Ιστορίας.

          9. Ο  Αριστείδης λίγο πριν τη ναυμαχία της Σαλαμίνας                  

            Λίγο πριν από τη μοιραία Ναυμαχία της Σαλαμίνας, ο Αριστείδης ο Δίκαιος συναντά κρυφά τον πολιτικό του αντίπαλο Θεμιστοκλή, όπως μας αφηγείται ο Ηρόδοτος. Και τότε διατυπώνει μια φράση που θα μπορούσε να θεωρηθεί υπόδειγμα πολιτικής ηθικής σε κάθε εποχή:

          «ἐν καιρῷ ἥκομεν στασιάζειν περὶ τοῦ ὁκότερος πλέω ἀγαθὰ τῇ πατρίδι ἐργάσεται».

            Η λέξη στασιάζειν στον αρχαίο ελληνικό λόγο δηλώνει τη διχόνοια και την εμφύλια σύγκρουση. Ο Αριστείδης όμως της προσδίδει ένα διαφορετικό περιεχόμενο: Μετατρέπει τη σύγκρουση σε άμιλλα. Δεν προτείνει την κατάργηση της πολιτικής αντιπαράθεσης αλλά προτείνει την ανύψωσή της. Αντί να ανταγωνίζονται για την εξουσία, οι πολιτικοί καλούνται να συναγωνίζονται για το ποιος θα προσφέρει περισσότερα στην πατρίδα.

               Μέσα σε μια στιγμή εθνικού κινδύνου, δύο μεγάλοι αντίπαλοι της αθηναϊκής πολιτικής ζωής μετατρέπουν τη διαμάχη τους σε κοινή ευθύνη απέναντι στην ιστορία. Και ίσως αυτή η στάση να εξηγεί γιατί η Σαλαμίνα δεν ήταν μόνο μια στρατιωτική νίκη. Ήταν και μια νίκη του Πολιτικού Πολιτισμού.

                                  10. Η φράση του Δημόκριτου

         «Δημόκριτος έλεγε βούλεσθαι μάλλον μίαν ευρείν αιτιολογίαν ή την Περσών βασιλείαν εαυτού γενέσθαι»(Ο Δημόκριτος έλεγε ότι προτιμούσε να βρει την αιτία ενός φαινομένου παρά να αποκτήσει τη βασιλεία των Περσών - δηλ. πλούτο απέραντο και δύναμη πολύ μεγάλη).

            Δηλαδή: η γνώση αξίζει περισσότερο από την απόλυτη εξουσία.

                Ο Δημόκριτος διατύπωσε με εντυπωσιακή σαφήνεια την αξία της γνώσης έναντι της εξουσίας. Σε ένα χαρακτηριστικό απόσπασμα δηλώνει ότι θα προτιμούσε να ανακαλύψει την αιτία ενός φυσικού φαινομένου παρά να γίνει βασιλιάς της Περσίας. Με τη φράση αυτή υπογραμμίζει πως η αληθινή ευτυχία και η ανώτερη ανθρώπινη αξία βρίσκονται στη γνώση και στην κατανόηση του κόσμου. Η εξουσία, ο πλούτος και η πολιτική δύναμη είναι πρόσκαιρα και εξωτερικά αγαθά. Αντίθετα, η αναζήτηση της αλήθειας αποτελεί πνευματικό επίτευγμα που ανυψώνει τον άνθρωπο. Για τον Δημόκριτο, λοιπόν, η επιστημονική έρευνα και η γνώση των αιτίων της φύσης αξίζουν περισσότερο από κάθε πολιτική κυριαρχία.

                                            Ε Π Ι Μ Υ Θ Ι Ο Ν

             Οι Έλληνες αγαπούν να θυμούνται τον Μαραθώνα, τις Θερμοπύλες και τη Σαλαμίνα, αλλά η ιστορία – λιγότερο ρομαντική και περισσότερο ειλικρινής – θυμάται και κάτι ακόμη: Ότι ο δρόμος προς τα Σούσα δεν έμεινε ποτέ έρημος. Εκεί βρέθηκαν, κατά καιρούς, ένδοξοι αλλά πικραμένοι άνδρες της Ελλάδας: Ο Θεμιστοκλής, ο Δημάρατος, Ιππίας αργότερα και ο ανήσυχος Αλκιβιάδης. Ίσως τελικά η ιστορία των Ελλήνων να μην γράφτηκε μόνο από εκείνους που αντιστάθηκαν στον Μεγάλο Βασιλέα, αλλά και από εκείνους που ανακάλυψαν – κάπως καθυστερημένα – πόσο άνετα είναι τα περσικά παλάτια για όσους κουράστηκαν από τη δύσκολη τέχνη της ελευθερίας.

     ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Χρήσιμο κείμενο «Το δάκρυ του Ξέρξη», Blog “ΙΔΕΟπολις”, Ηλία Γιαννακόπουλου