Και εγένετο η Ελλάς κράτος “Ανεξάρτητον”

           *Γράφει ο Ηλίας Γιαννακόπουλος, Blog "ΙΔΕΟπολις"

     &. Η ανεξαρτησία της Ελλάδας: 3 Φεβρουαρίου 1830 (Πρωτόκολλον του Λονδίνου).

       #. Οι βολικοί εθνικοί μύθοι και η αδυσώπητη ιστορική αλήθεια.

         “Η Ελλάς θέλει σχηματίσει κράτος ανεξάρτητον και θέλει απολαύει παντός πολιτικού, διοικητικού και εμπορικού δικαιώματος, το οποίον αρμόζει εις κράτος απολύτως ανεξάρτητον”(Πρωτόκολλον του Λονδίνου, 3 Φεβρουαρίου 1830)

          “Η Υψηλή Πύλη αναγνωρίζει την Ελλάδα ως κυρίαρχο και ανεξάρτητο κράτος, πλήρως αποσπασμένο από την Οθωμανική Αυτοκρατορία” (Συνθήκη της  Κωνσταντινούπολης,  21 Ιουλίου 1832).

        Κάθε χώρα ή λαός επιλέγουν  για να γιορτάζουν ως εθνική επέτειο εκείνο το γεγονός που συνιστά έναν σημαντικό σταθμό στην ιστορική τους πορεία (επανάσταση, πολίτευμα...) ή την ημερομηνία που θεωρείται ως η αρχή της εθνικής τους ανεξαρτησίας και λαμβάνεται ως η "ληξιαρχική πράξη" γέννησης του κράτους τους.

         Προκειμένου για την Ελλάδα οι δύο εθνικές επέτειοι, η 25η Μαρτίου και η 28η Οκτωβρίου, σε συμβολικό επίπεδο παραπέμπουν στην έναρξη του αγώνα των Ελλήνων για απελευθέρωση από τους Τούρκους (25 Μαρτίου 1821) και στο ηχηρό ΟΧΙ των Ελλήνων απέναντι στην ιταμή πρόκληση των Ιταλών.

 

             Πολλές φορές ακούγονται ενστάσεις για την επιλογή των δύο συγκεκριμένων ημερομηνιών-γεγονότων, αφού και οι δύο αυτές ημερομηνίες δεν ταυτίζονται με την ημερομηνία  κατάκτησης της εθνικής ελευθερίας.

              Η 25η Μαρτίου 1821 σηματοδοτεί την έναρξη του αγώνα για ανεξαρτησία που επετεύχθη σε ύστερο χρόνο και με διπλωματικό τρόπο,  ενώ η 28η Οκτωβρίου 1940 σηματοδοτεί το πνεύμα της αντίστασης έναντι του Φασισμού και ουδόλως με την ανεξαρτησία της Ελλάδα.

            Χωρίς να υποτιμώνται και οι δύο παραπάνω ημερομηνίες ως εθνικές επέτειοι, αποτελεί εθνική και ιστορική παραδοξολογία η παραμέληση ή και η άγνοια κάποιων άλλων ημερομηνιών-γεγονότων που συμπίπτουν με την έναρξη-πραγμάτωση της Εθνικής μας Ανεξαρτησίας.

            Μεταξύ των γεγονότων-ημερομηνιών αυτών ξεχωριστή θέση κατέχουν τόσο οι δύο Βαλκανικοί Πόλεμοι (διπλασιάστηκε εδαφικά η Ελλάδα) όσο και το Πρωτόκολλο του Λονδίνου ( 3 Φεβρουαρίου 1830) ή ακόμη και η συνθήκη της Κων/λης (21 Ιουλίου 1832) με τα οποία η Ελλάδα ανακηρύχτηκε-αναγνωρίστηκε ως ανεξάρτητο κράτος.

            Στην πλειονότητα των Ελλήνων η ελευθερία και η ανεξαρτησία της Ελλάδας είναι ταυτισμένες με την κήρυξη της Επανάστασης του 1821. Οι περισσότεροι όμως αγνοούν πως η διαδρομή από την έναρξη της Επανάστασης μέχρι την ιδρυτική διακήρυξη-πράξη της ανεξαρτησίας της χώρας μας ήταν πολυετής και πολυκύμαντος.
             Σίγουρα η επανάσταση και οι νίκες των Ελλήνων στο στρατιωτικό πεδίο συνέβαλαν τα καθοριστικά στην απελευθέρωση και στην ανακήρυξη της ανεξαρτησίας. Ωστόσο οι στρατιωτικές νίκες δεν ήταν από μόνες τους ικανές για την επιτυχή έκβαση της προσπάθειας των Ελλήνων για την ίδρυση ενός ανεξαρτήτου κράτους.

           Μια σειρά από διπλωματικές ενέργειες-παρεμβάσεις των τριών Μεγάλων Δυνάμεων της εποχής, που λειτουργούσαν τότε ως ένας άτυπος ΟΗΕ, υποχρέωσε την Τουρκία να δεχτεί στο τέλος την ίδρυση ενός ανεξάρτητου Ελληνικού Κράτους, με τη συνθήκη  της Κων/λης το 1832.

               Φυσικά το ενδιαφέρον των τριών Μεγάλων Δυνάμεων δεν ήταν πάντοτε φιλανθρωπικό και "ανιδιοτελές". Κάθε παρέμβασή τους στόχευε πρωτίστως στη διακονία των δικών τους εθνικών συμφερόντων σε συνδυασμό βέβαια με την επίτευξη-διατήρηση της  ισορροπίας συμφερόντων μεταξύ των τριών "προστάτιδων δυνάμεων".

              Από την άλλη πλευρά το ενδιαφέρον των Μεγάλων Δυνάμεων για την ίδρυση ενός ανεξαρτήτου Ελληνικού Κράτους βάδιζε παράλληλα με το μέλλον-τύχη του "Μεγάλου Ασθενούς", της Τουρκίας. Ήθελαν, δηλαδή την Τουρκία αποδυναμωμένη αλλά κι ένα Ελληνικό κράτος μικρό εδαφικά για να μπορούν  να το ελέγχουν.
          Στο πλαίσιο αυτό, λοιπόν, των λεπτών ισορροπιών μεταξύ  των τριών Μεγάλων Δυνάμεων η Ελλάδα προσπαθούσε να πραγματώσει το όραμα ενός ανεξάρτητου κράτους γνωρίζοντας πως οι νίκες στο πολεμικό μέτωπο θα βοηθούσαν σε αυτήν την πραγμάτωση, ενώ οι ήττες θα την βύθιζαν στην προτέρα κατάσταση και θα αποδυνάμωναν τον Φιλελληνισμό στο εξωτερικό.

 

              Οι σημαντικότεροι σταθμοί για την ανεξαρτησία της Ελλάδας από την έναρξη της Επανάστασης του 1821 μέχρι και τη συνθήκη της Κων/λης (1832) ήταν:

              Η συνθήκη του Λονδίνου (6/7/1827) που προέβλεπε την αυτονομία του ελληνικού κράτους,  η ναυμαχία του Ναβαρίνου (20/10/1827),οι εμφύλιοι πόλεμοι(1823-1825), η εισβολή του Ιμπραήμ στην Πελοπόννησο (Φεβρουάριος 1825), η άφιξη του Καποδίστρια στην Ελλάδα (8Ιανουαρίου 1828),  ο Ρωσοτουρκικός Πόλεμος και η Συνθήκη Ανδριανούπολης (14/9/1829...), η μάχη της Πέτρας (η τελευταία του αγώνα,12/9/1829) και η δολοφονία του Καποδίστρια(27/9/1831)       

          Ιστορικά το Πρωτόκολλο του Λονδίνου (3 Φεβρουαρίου 1830) καταγράφεται ως η ιδρυτική πράξη του Νεοελληνικού Κράτους*. Κι αυτό γιατί είναι το πρώτο ελεύθερο κράτος στα Βαλκάνια και γιατί αποτέλεσε την πρώτη επίσημη ρωγμή της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας αλλά και το πρότυπο πάνω στο οποίο θα στηριχθούν και οι μετέπειτα εθνικές κρατικές συγκροτήσεις στο χώρο των Βαλκανίων.
              Στα παρεπόμενα του πρωτοκόλλου του Λονδίνου (3/2/1830) με το οποίο η Ελλάδα ανακηρύχτηκε-αναγνωρίστηκε ως ανεξάρτητο κράτος (το πρώτο εθνικό κράτος στα Βαλκάνια) ήταν και η εισαγωγή-καθιέρωση στο διεθνές δίκαιο της "αρχής των εθνοτήτων". Αυτό σημαίνει πως κάθε έθνος έχει το δικαίωμα, ανεξάρτητα από το μέγεθός του (εδαφικό, πληθυσμιακό) να ιδρύει-συγκροτεί-αναγνωρίζεται ως ανεξάρτητο κράτος.
          Βέβαια τα σύνορα (γραμμή Αχελώου-Σπερχειού) του πρώτου ανεξαρτήτου Ελληνικού Κράτους ήταν μικρά και μακριά από τα επιθυμητά.

                         

              Γι αυτό και ο Καποδίστριας εκτός από τις ευχαριστίες του προς τις μεγάλες δυνάμεις εξέφρασε και την απογοήτευση-λύπη του για ορισμένες ρυθμίσεις (εδαφικό-σύνορα, απόσυρση στρατευμάτων...)

        "Η Ελλάς ...συναισθάνεται το χρέος αιωνίου ευγνωμοσύνης και άμετρον εμπιστοσύνην προς τους ευεργέτας αυτής".

             Γενικότερα το Πρωτόκολλο του Λονδίνου για την Ανεξαρτησία της Ελλάδας (3 Φεβρουαρίου 1830) πέραν των άλλων σφραγίστηκε και από μία διαχρονική διαπίστωση, άκρως διδακτική για τους Έλληνες και σε όσους ορίζουν τη μοίρα αυτού του τόπου. Κι αυτή δεν είναι άλλη από την παραδοχή-συνειδητοποίηση πως η εθνική ελευθερία και ανεξαρτησία ενός κράτους δεν επιτυγχάνεται μόνον από τις νίκες στα πεδία των μαχών αλλά και από τους λεπτούς διπλωματικούς χειρισμούς όπως και από την εκμετάλλευση των ευνοϊκών συγκυριών σε έναν ευμετάβλητο κόσμο.

            Η εθνική ελευθερία και ανεξαρτησία δεν συνιστούν μία στιγμιαία κατάκτηση, ούτε μία μόνιμη κατάσταση. Συνιστούν ένα διαρκές αιτούμενον-ΖΗΤΗΤΕΟΝ κι γι αυτό απαιτούν μόνιμη εγρήγορση και επιφυλακή.

            Πολλές φορές αναφερόμαστε  στην Ελληνική ανεξαρτησία-ελευθερία ως να ήταν αποκλειστικό έργο των όπλων και της ανδρείας των εξεγερμένων Ελλήνων. Κι όμως, το 1830 (Πρωτόκολλο Λονδίνου) όπως και το 1832 (Συνθήκη της Κων/λης) μας υπενθυμίζουν μία λιγότερο ρομαντική αλλά πιο αληθινή πτυχή της Ιστορίας: ότι η Ελευθερία-Εθνική Ανεξαρτησία κερδίζονται με αγώνες, αλλά αναγνωρίζονται και επικυρώνονται  με διπλωματία– και μάλιστα όταν αυτή ευθυγραμμίζεται με τα συμφέροντα των Μεγάλων Δυνάμεων και τη διεθνή συγκυρία.

           Η εξέγερση της κλεφτουριάς το 1821 σίγουρα αποτελούσε την αναγκαία συνθήκη για την Ελευθερία-Ανεξαρτησία της Ελλάδας, αλλά όχι όμως  και την ικανή.

         Στα διδάγματα του πρωτοκόλλου του Λονδίνου (3/2/1830) μπορεί και πρέπει να καταχωρηθεί και αυτό που αποφθεγματικά διατύπωσε ο Χόχουτ:
    "Η φιλία αναπτύσσεται μεταξύ των ανθρώπων. Μεταξύ των κρατών υπάρχει μόνον το συμφέρον".

           Γι΄ αυτό, λοιπόν, δύο αιώνες μετά την επανάσταση του 1821 και τα Πρωτόκολλα και τις συνθήκες ανεξαρτησίας που ακολούθησαν θα πρέπει όλα αυτά να τα αντιμετωπίζουμε ως ευκαιρία για μάθημα εθνικής αυτογνωσίας και διδαχής.

       Η Ελευθερία των Ελλήνων και η Εθνική μας Ανεξαρτησία δεν προέκυψαν από ένα κενό, αλλά γεννήθηκαν μέσα σε ένα διεθνές περιβάλλον με τους σχετικούς συσχετισμούς μεταξύ των Ηγέτιδων Δυνάμεων της εποχής που μας υπερέβαιναν ως χώρα και λαό.

          Γι αυτό οφείλουμε να γνωρίζουμε (κι ανάλογα να πράττουμε) πως  το μεγάλο δίδαγμα είναι πως η Εθνική Ελευθερία-Ανεξαρτησία δεν κατοχυρώνονται με επετειακούς ύμνους και βολικούς εθνικούς μύθους αλλά με πλήρη γνώση-επίγνωση του τρόπου με τον οποίο λειτουργεί ο κόσμος.

           Και όποιος αγνοεί (λαοί, πολιτική ηγεσία…) την παραπάνω αλήθεια κινδυνεύει να επικυρώσει τη θέση του Σανταγιάνα:

           “Λαοί που δεν γνωρίζουν (σωστά θα συμπλήρωνα) την Ιστορία τους, είναι υποχρεωμένοι να την ξαναζήσουν”

                                                      Σ Η Μ Ε Ι Ω Σ Ε Ι Σ

          *Για πολλούς ιστορικούς, χωρίς να υποτιμάται ο ρόλος του Πρωτοκόλλου του Λονδίνου που προέβλεπε για πρώτη φορά την ανεξαρτησία της Ελλάδας μετά την πτώση της Πόλης (1453), η συνθήκη της Κων/λης (1832) είναι μείζονος σημασίας στο βαθμό που η Τουρκία για πρώτη φορά συμμετέχει ως μέλος στη “σύνοδο” τριών Μεγάλων Δυνάμεων και συναποφασίζει την ανεξαρτησία της χώρας μας.

                                 ΠΡΟΣΘΕΤΑ ΚΕΙΜΕΝΑ-ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΕΙΣ

              1.«Η συμβολή των Μεγάλων Δυνάμεων στη δημιουργία του ελεύθερου ελληνικού κράτους είναι δεδομένη(…). Η επανάσταση όμως είθε γίνει πρόβλημα ευρωπαϊκό, εγγραφόταν στον ευρωπαϊκό συσχετισμό των δυνάμεων(…). Δεν νομίζω ότι μπορούμε να μιλάμε μονοσήμαντα για μία ελευθερία που χαρίστηκε από τις Μεγάλες Δυνάμεις στους επαναστατημένους Έλληνες, ούτε ότι οι Έλληνες κέρδισαν από μόνοι τους εκείνη τη στιγμή την ελευθερία τους ή ότι δεν μπορούσαν να την κερδίσουν…» (Σπ. Ασδραχάς).

              2.«Ποιος έλυσε την έκβαση του αγώνα κατά την εξέγερση των Ελλήνων; Ούτε οι συνωμοσίες και οι ανταρσίες του Αλή Πασά στα Γιάννινα, ούτε η ναυμαχία στο Ναβαρίνο, ούτε ο γαλλικός στρατός στην Πελοπόννησο, ούτε οι συνδιασκέψεις και τα πρωτόκολλα του Λονδίνου, αλλά ο Ντέμπιτς (Ρώσος στρατηγός), που εισέβαλε επικεφαλής του ρωσικού στρατού μέσα από τα Βαλκάνια στην πεδιάδα του Έβρου και τον καιρό που η Ρωσία, εντελώς ήσυχα και χωρίς να φοβάται τίποτα, έκανε τη δουλειά της με το κομμάτιασμα της Τουρκίας, οι διπλωμάτες της Δύσης συνέχιζαν να εγγυώνται και να υποστηρίζουν το status quo και το απαραβίαστο της Τουρκίας»// «Η Ρωσσία έκανε την Ελλάδα ανεξάρτητη/Russia made Greece Independent» (Ένγκελς).

             3.«Υφίσταται μία έντονη ελπίδα ότι αυτός ο (ελληνικός) λαός θα ανακτήσει την ανεξαρτησία του και θα αναλάβει την ισότιμη θέση του μεταξύ των εθνών της γης» (Τζέιμς Μονρόε, Πρόεδρος των ΗΠΑ, 3  Δεκεμβρίου 1822).

            4.«Το Ελληνικόν έθνος σύγκειται εκ των ανθρώπων οίτινες από αλώσεως της Κωνσταντινουπόλεως δεν έπαυσαν ομολογούντες την ορθόδοξον πίστιν, και την γλώσσαν των πατέρων αυτών λαλούντες, και διέμειναν υπό την πνευματικήν ή κοσμικήν διακαιοδοσίαν της εκκλησίας των, όπου ποτέ της Τουρκίας και αν κατοικώσι» (Καποδίστριας, 3 Οκτωβρίου 2827 προς τον υφυπουργό Πολέμου και Αποικιών της Βρετανία, Ρόμπερτ Τζον Γουίλμοτ-Χόρτον){Τα κείμενα ελήφθησαν από την εφημείδα “Documento”(25/1/2026)}.

                

                   A. ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΤΟΥ ΛΟΝΔΙΝΟΥ

                                                    3 Φεβρουαρίου 1830

                                         Περί της ανεξαρτησίας της Ελλάδος        

                Οι Πληρεξούσιοι της
Α.Μ. του Βασιλέως του Ηνωμένου Βασιλείου,
Α.Μ. του Βασιλέως της Γαλλίας και
Α.Μ. του Αυτοκράτορος πάσης της Ρωσίας,

   συνελθόντες εν Λονδίνω, λαμβάνοντες υπ’ όψιν την ανάγκη οριστικής ρυθμίσεως του Ελληνικού ζητήματος, και επιθυμούντες να εξασφαλίσουν εις την Ελλάδα σταθερόν πολιτικόν καθεστώς,

                                             συμφωνούν εις τα εξής:

                                                       Άρθρο 1

           Η Ελλάς θέλει σχηματίσει κράτος ανεξάρτητον και θέλει απολαύει παντός πολιτικού, διοικητικού και εμπορικού δικαιώματος, το οποίον αρμόζει εις κράτος απολύτως ανεξάρτητον.

                                                         Άρθρο 2

        Το Ελληνικόν Κράτος θέλει τελεί υπό το πολίτευμα της κληρονομικής μοναρχίας.
Ο ηγεμών της Ελλάδος δεν δύναται να φέρει τον τίτλον άλλου κράτους.

                                                         Άρθρο 3

             Τα σύνορα της Ελλάδος καθορίζονται ως εξής:
Η συνοριακή γραμμή άρχεται από τις εκβολές του Ασπροποτάμου (Αχελώου) και εκτείνεται μέχρι τις εκβολές του Σπερχειού, περιλαμβανομένων των νήσων που βρίσκονται εντός της γραμμής αυτής.

                                                       Άρθρο 4

           Οι τρεις Αυλές αναλαμβάνουν να διαπραγματευθούν με την Υψηλή Πύλη τα αναγκαία προς εφαρμογήν των ανωτέρω αποφάσεων.

                                                        Άρθρο 5

                 Το παρόν Πρωτόκολλον θέλει θεωρηθεί ως τελεσίδικον και δεσμευτικόν διά τα Συμβαλλόμενα Μέρη.

               Υπογεγραμμένον εν Λονδίνω, την 3ην Φεβρουαρίου 1830.

 

          B . ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ

                                                        1 Ιουλίου 1832

          Περί της τελικής αναγνωρίσεως της ανεξαρτησίας της Ελλάδος

              Μεταξύ της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και των Τριών Μεγάλων Δυνάμεων  (Μεγάλης Βρετανίας, Γαλλίας και Ρωσίας)

                                                          Άρθρο 1

       Η Υψηλή Πύλη αναγνωρίζει την Ελλάδα ως κυρίαρχο και ανεξάρτητο κράτος, πλήρως αποσπασμένο από την Οθωμανική Αυτοκρατορία.

                                                          Άρθρο 2

       Τα σύνορα του Ελληνικού Κράτους καθορίζονται από τη γραμμή Αμβρακικού–Παγασητικού Κόλπου (γραμμή Άρτας–Βόλου), μετά των νήσων που εξαρτώνται γεωγραφικώς από το Ελληνικόν έδαφος.

                                                          Άρθρο 3

         Η Ελλάδα θέλει κυβερνάται υπό κληρονομικόν μονάρχην, ο οποίος θέλει φέρει τον τίτλον Βασιλεύς της Ελλάδος.

                                                          Άρθρο 4

          Πάσαι αι Οθωμανικαί στρατιωτικαί και διοικητικαί αρχαί θέλουν αποσυρθεί από τα ελληνικά εδάφη εντός του καθορισθέντος χρονικού διαστήματος.

                                                       Άρθρο 5

          Η Ελλάς αναλαμβάνει την υποχρέωση καταβολής χρηματικής αποζημιώσεως προς την Οθωμανική Αυτοκρατορία, ως αντάλλαγμα της παραχωρήσεως των εδαφών.

                                                       Άρθρο 6

        Οι κάτοικοι των παραχωρηθέντων περιοχών διατηρούν το δικαίωμα να πωλήσουν την περιουσίαν των και να μεταναστεύσουν, εάν το επιθυμούν.

                                                        Άρθρο 7

         Ρυθμίζονται τα ζητήματα εμπορίου και ναυσιπλοΐας επί τη βάσει της αμοιβαιότητος και του διεθνούς δικαίου.

                                                       Άρθρο 8

          Η παρούσα Συνθήκη είναι τελεσίδικος και θέλει τεθεί εις ισχύν αμέσως μετά την επικύρωσίν της.

             Υπογεγραμμένη εν Κωνσταντινουπόλει, την 21ην Ιουλίου 1832.